Kanserle uğraşta istikrarları değiştiren yeni bir devir yaşanıyor. Bilim insanları artık kanseri sadece dışarıdan verilen ilaçlarla değil, bedenin doğuştan gelen savunma gücü olan bağışıklık sistemini kullanarak yenmeyi hedefliyor. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 20 milyon yeni kanser hadisesi teşhis alırken, 10 milyona yakın insan da kanser yüzünden ömrünü kaybediyor. Türkiye’de ise yılda 240 bini aşkın yeni olay bildiriliyor. Bu tabloya karşın umut veren gelişmeler sürat kazanıyor. Bilhassa bağışıklık sisteminin en tesirli savaşçıları ortasında yer alan NK (Natural Killer – Doğal Öldürücü) hücrelerine dayalı hücresel immünoterapiler, kanser tedavisinde ezberleri bozuyor.
Acıbadem Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Kısmı Öğretim Üyesi Dr. Tolga Sütlü, bu alandaki çalışmalarıyla, “kanseri kendi hücrelerimizle yok etme” fikrini bilimsel gerçekliğe dönüştürmeyi amaçlıyor.
NK hücreleri, bağışıklık sisteminin doğuştan gelen ve süratli reaksiyon veren hücreleri olarak tanımlanıyor. NK hücrelerinin kanserle savaşta değerli rol oynadıklarını vurgulayan Dr. Tolga Sütlü, “NK hücreleri, bedende anormalleşmiş ya da kanserleşmiş hücreleri evvelce eğitilmeye gerek duymadan tanıyabilen ‘katil hücrelerdir’. Bu özellikleri sayesinde NK hücreleri, bilhassa kanserin erken yayılımını ve nüksleri önlemede büyük potansiyel taşıyor” diyor.
Kanserde “Her Hastaya Tıpkı İlaç” Devri Kapandı
Geleneksel kemoterapi ve radyoterapi formüllerinin yerini giderek daha fazla immünoterapiler alıyor. İmmünoterapi, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tanıma ve yok etme kapasitesini güçlendirmeyi amaçlayan tedavilerin genel ismi olarak tanımlanıyor. Bu formülde, direkt kanser hücresini hedefleyecek ilaçlar kullanmak yerine, bedenin kendi savunma sistemleri tekrar devreye sokuluyor. Bağışıklık sisteminin amaca yönelik reaksiyon verebilme özelliği sayesinde sağlıklı hücreler mümkün olduğunca korunurken, kanser hücreleri maksat alınabiliyor. Günümüzde en sıklıkla kullanılan klinik uygulamalar, bağışıklık sistemini harekete geçirecek antikor yahut sitokin üzere moleküllerin hastaya verilmesine dayansa da, immünoterapi alanındaki en çarpıcı gelişmeler, bağışıklık hücrelerinin şahsen tedavinin kendisi haline geldiği hücresel immünoterapiler olarak öne çıkıyor.
Bu yaklaşımın, kanser tedavisini büsbütün bireye özel hale getirebildiğine de dikkat çeken Dr. Tolga Sütlü, “Artık bağışıklık sistemini yalnızca uyarmıyoruz, onu direkt yönlendiriyoruz. Hastanın kendi NK hücrelerini yahut T hücrelerini alıyoruz, genetik olarak kanseri hedefleyebilecek halde yine programlıyoruz ve tekrar hastaya veriyoruz. Bu hücreler de direkt kanser hücrelerini gaye alarak onları yok ediyorlar. Bu, her hasta için özel olarak tasarlanabilen bir tedavi” formunda konuşuyor.
NK hücre temelli tedavilerde süreç, hastanın kendi bağışıklık hücreleriyle başlıyor. Bu hücreler özel GMP laboratuvarlarında çoğaltılıyor ve kanser hücrelerini daha tesirli tanıyacak biçimde tekrar programlanıyor. Bu tarafıyla hücresel immünoterapiler, ‘her hastaya birebir ilaç’ devrinin kapandığının en somut göstergesi olarak kabul ediliyor.
NK Hücreleri Uzun Yıllar Bedende Kansere Karşı Savaşıyor
Antikor bazlı tedaviler makul bir mühlet sonra bedenden temizlenirken, hücresel tedaviler çok daha kalıcı tesirler gösterebiliyor. “Antikorlar birkaç hafta içinde tesirini kaybeder ve tekrar tekrar uygulanması gerekir. Lakin bağışıklık sistemi hücreleri, bedende uzun müddet kalabilir ve kanser hücrelerini faal olarak aramaya devam eder. Bu hücreler, kansere karşı ömür uzunluğu savaşacak biçimde programlanıyor. Bugün dünyada, 10–20 yıl evvel hücresel immünoterapi almış ve hastalığı denetim altında olan hastalar var” diyen Dr. Tolga Sütlü, hücresel tedavilerin uzun vadeli müdafaa potansiyeline dikkat çekiyor.
Peki NK hücre temelli hücresel immünoterapiler bilhassa hangi kanserlerde tesirli? Bu tedavinin bilhassa lösemi, lenfoma, multiple miyelom üzere hematolojik kanserlerde yüksek muvaffakiyet oranları gösterdiğini söyleyen Dr. Tolga Sütlü, “Ancak gelişmeler bununla sonlu değil. Göğüs, akciğer ve kolon kanseri üzere solid tümörlerde de NK hücreleriyle ilgili yüzlerce klinik çalışma yürütülüyor. Önümüzdeki yıllarda bu alanda da onaylı tedavileri göreceğiz” formunda solid tümörler için de umutlu konuşuyor.
Yapay Zeka ile NK Hücreleri Daha Akıllı Hale Geliyor
Türkiye’de CAR-T hücreleri ve NK hücreleriyle hücresel immünoterapi alanında çalışma yapan, sonlu sayıda merkez bulunuyor. Acıbadem Üniversitesi’nin bu alanda yürüttüğü çalışmalarla öne çıktığını vurgulayan Dr. Tolga Sütlü, malign melanom (deri kanseri), lösemi, lenfoma başta olmak üzere birçok kanser cinsinde NK hücrelerini merkeze alan yenilikçi tedaviler üzerinde çalıştıklarına dikkat çekiyor.
Ayrıca gelişmiş DNA tahlilleri ve yapay zeka takviyeli data sürece sistemleri sayesinde, NK hücrelerinin hangi hastada daha tesirli olacağı artık daha hakikat öngörülebiliyor. “Yapay zeka, şahsa özel hücresel tedavilerin geliştirilmesini hızlandırıyor. Artık kanser olan herkese tıpkı yaklaşımı uygulamıyoruz”
diyen Dr. Tolga Sütlü, geleceğin onkolojisinin şahsileştirilmiş hücresel tedaviler üzerine kurulacağını vurguluyor. Dr. Tolga Sütlü’ye göre NK hücreleriyle yürütülen çalışmalar, kanseri bedenin kendi gücüyle durdurmanın mümkün olabileceğini gösteriyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı