VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Selda Güner Özden’in kaleme aldığı “Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil” adlı çalışmayı okurla buluşturuyor. Eser, sıklıkla “çöl fanatizmi”nin bir tezahürü ya da “İslami fundamentalizm”in erken bir örneği olarak nitelendirilen ‘Vehhabi-Suûdi’ kıyamını, birinci elden kaynaklar ve kapsamlı bir literatür eşliğinde ele alıyor. Kitap, basmakalıp yaklaşımları aşarak 18. yüzyıl Osmanlı Arabistanı’nı merkez-çevre bağlantıları, kabile sosyolojisi ve dinî telaffuzun dönüşümü çerçevesinde yine pahalandırıyor.
VBKY’nin tarih kitaplığı, Selda Güner Özden’in kaleme aldığı “Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil” adlı yapıtla genişlemeye devam ediyor. Çalışma, birinci elden kaynaklar ve kapsamlı bir literatürden hareketle 18. yüzyıl Osmanlı Arabistanı’nı merkez-çevre bağlantıları, kabile yapıları ve dinî fikirdeki dönüşümler ekseninde ele alıyor. Vehhabi-Suûdi kıyamına dair sıklıkla lisana getirilen “çöl fanatizmi” ya da “İslami fundamentalizmin erken bir örneği” üzere klişeleri aşan kitap, olayları sadece merkezî otoritenin zayıflaması ya da merkeze yönelmiş bir isyan olarak yorumlamıyor. Bunun yerine meşruiyetin nasıl tekrar kurulduğunu ve gücün farklı aktörler ortasında nasıl biçimlendiğini inceliyor. Vehhabi-Suûdi hareketi, benzeri Selefi-ihyacı akımlarla karşılaştırılarak daha geniş bir tarihi bağlama yerleştiriliyor. Suûdi hanedanı ile dinî telaffuz ortasındaki karşılıklı bağlantıyı görünür kılan “Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil”, Arabistan’ın Suûdileşme sürecini ve din–iktidar–toplum münasebetlerini anlamak isteyenler için temel bir müracaat yapıtı niteliği taşıyor.
Kitaptan:
“18. yüzyıl ortalarında Osmanlı İmparatorluğu’nda merkeze karşı bir hareket olarak ortaya çıkan Vehhabilik ve Suûd kıyamları, din, siyaset ve bedevi Arap toplumunun sosyolojisi ekseninde incelenmeye çalışılacaktır. Bu çalışmada, literatürde yaygın biçimde kullanılan “Vehhabi isyanı” sözü yerine “Vehhabi kıyamı” terimi tercih edilmiştir. Arapçada kıyam, temel olarak “ayağa kalkmak” yahut “bir harekete girişmek” manasına gelir ve tarihi bir olguyu mahiyetine dair karar içermeden betimleyebilir. Buna karşılık Osmanlı hukuk ve siyaset terminolojisinde isyan ve bilhassa ‘bağy’ kavramları, legal otoriteye yönelen silahlı başkaldırıları tanımlayan normatif tabirlerdir; bu sebeple ahlaki ve türel bir değerlendirme içerirler. Bu bağlamda kıyam sözü, kelam konusu hareketi tarihsel-sosyolojik bir olgu olarak daha nötr biçimde söz etme imkânı sunduğu için tercih edilmiştir. Ayrıyeten bu terminolojik seçim, Osmanlı merkez kaynaklarında yer alan normatif lisanın motamot yeniden üretilmesi yerine, tarihî malzemeyi analitik bir arayla ele alma istikametindeki metodolojik tasayı da yansıtmaktadır. Başka taraftan, Vehhabi kıyamının neden ortaya çıktığı sorusuna yanıt aramakla birlikte, nasıl ortaya çıktığı ve niye siyasi bir harekete dönüştüğü üzerinde durulacaktır. Bunun için birinci olarak Vehhabi-Suûdi kıyamının Selefi karakteri izah edilecek ve 18. yüzyılda İslam dünyasının farklı coğrafyalarında meydana gelen başka Selefi hareketlerle bir karşılaştırma yapılacaktır. Örneğin, Muhammed b. Abdülvehhab’ın ihya/tecdid fikirlerinin, İngiliz işgali öncesinde Hindistan’da ortaya çıkan Dihlevî ve Sirhindî hareketiyle gösterdiği benzerlikler ve farklılıklar sıkıntının anlaşılması için açıklayıcıdır.”
Yazar Hakkında;
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Kısmında öğretim üyesidir. Hacettepe Üniversitesi Tarih Kısmından mezun olmuş (2001); Ocak 2002’de tıpkı kısımda vazifeye başlamış; 2005’te yüksek lisans, 2012’de doktora tahsilini tamamlamıştır. Doktora tez kademesinde University of London School of Oriental and African Studies (SOAS), Center of Islamic Studies ve İngiliz Ulusal Arşivleri’nde (2009); doktora sonrasında ise London School of Economics and Political Science’ta (2014-2015) çalışmalar yapmıştır. V. Murad: Yeni Osmanlı, Melankolik ve Mason Birader (1840-1904) adlı yapıtının (2018) yanı sıra Mehmed Memduh Paşa’nın Esvât-ı Sudûr’unu (2019) yayına hazırlamıştır. Yakın periyot Osmanlı tarihi, 19. yüzyıl Osmanlı-Ortadoğu tarihi, kolonyal tarih alanlarında çalışmalarını sürdürmektedir. Araştırmaları Osmanlı-İngiliz bağlantıları, idari dönüşümler ve çağdaş devletin oluşumu mevzularında ağırlaşmaktadır.
KÜNYE
Yayınevi: VBKY
Kategori: Tarih
Yazan: Selda Güner Özden
Kitabın ismi: Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil Vehhabi-Suûdiler
Proje Editörü ve Son Okuma: Ali Adem Yörük
Kitap Editörü: Mahmud Esad Kalıpçı
Sayfa Uygulama: Yümna Sarıkaya
Kapak: Faruk Özcan
Sayfa sayısı: 424
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı