Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Kısım Lideri Prof. Dr. Deniz Demirci, soğuk hava şartlarına ve hipoterminin vaktinde fark edilmediğinde ölümcül sonuçlara yol açabileceğine dikkat çekti.
Hipotermi nedir?
Hipoterminin beden sıcaklığının 35 derecenin altına düşmesiyle meydana gelen tehlikeli bir durum olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Deniz Demirci, “Normal beden sıcaklığı çoklukla 36.5°C ile 37.5°C ortasında olup, bu aralık bedenin optimal fonksiyonlarını sürdürebilmesi için gereklidir. Beden ısısı 35°C’nin altına düştüğünde, beden olağan fonksiyonlarını yerine getiremez ve hayati tehlike kelam konusu olabilir. Hipotermi çoklukla aşırı soğuk havalarda, suda uzun müddet kalma, gereğince giyinmemek, yorgunluk yahut açlık üzere durumlarla alakalıdır. Bunun yanı sıra, alkol ve birtakım ilaçlar da bedende ısının kaybını hızlandırabilir.” dedi.
Vücut sıcaklığı düştükçe, bedende bir dizi fizyolojik değişiklikler meydana geliyor
Vücut sıcaklığı düştükçe, bedende bir dizi fizyolojik değişiklikler meydana geldiğini söz eden Prof. Dr. Deniz Demirci, “Hipoterminin tesirleri, beden sıcaklığının ne kadar düştüğüne ve ne kadar müddetle bu düşük sıcaklığın tesiri altında kalındığına bağlı olarak değişebilir.” tabirinde bulundu.
Prof. Dr. Demirci, vücut sıcaklığı düştükçe birçok hayati sistemin olumsuz etkilendiğini belirterek, deveran sistemiyle ilgili olarak şunları kaydetti:
“Vücut ısısının düşmesiyle birlikte, kan damarları daralır (vazokonstriksiyon). Bu, kanın beden yüzeyinden iç organlara yönlendirilmesine ve böylelikle hayati organların korunmasına yardımcı olur. Lakin, bu durum ciltte solukluk, soğukluk ve mavi renge (siyanoz) yol açabilir. Uzun vadeli hipotermi, kan basıncında düşüşe neden olabilir, bu da organlara kâfi kanın ulaşamamasına yol açar ve organ işlevlerini bozabilir.”
Vücut ısısı düştükçe, beyin fonksiyonları yavaşlıyor
Sinir sistemi üzerindeki tesirlerinin de hayati kıymete sahip olduğunu belirten Prof. Dr. Demirci, “Hipotermi, hudut sistemi üzerinde de tesirler yaratır. Beden ısısı düştükçe, beyin fonksiyonları yavaşlar. Başlangıçta titreme, konuşma bozukluğu ve uyum kaybı üzere belirtiler görülür. Sıcaklık daha da düşerse, şuur kaybı, koma ve sonunda vefat riski artar. Beyin, beden ısısının denetimini sağlamak için daha fazla güç harcar ve bu durum, zihinsel fonksiyonlarda bozulmalara yol açabilir. Hipotermi sırasında kaslarda titreme başlar. Titreme, bedende ısının korunmasını sağlamak için kasların kasılmasından kaynaklanır ve bu, bedenin ısınmasını sağlayan bir reaksiyondur. Fakat, beden sıcaklığı düzgünce düştüğünde, titreme durur ve kaslar zayıflar.” diye konuştu.
Vücut sıcaklığının düşmesiyle metabolizma yavaşlıyor
Hipoterminin metabolizma üzerindeki tesirlerine de dikkat çeken Prof. Dr. Demirci, “Vücut sıcaklığının düşmesiyle metabolizma yavaşlar. Hipotermi, güç üretimi ve kullanımı üzerinde olumsuz tesirlere yol açar. Karaciğer ve böbrek üzere organlar, ısı üretmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır, lakin bu süreçler verimsizleşir. Ayrıyeten, kan şekerinin düşmesi ve öbür metabolik dengesizlikler görülebilir.” halinde konuştu.
Şiddetli hipotermi, teneffüste durmaya yol açabiliyor
Solunum sistemi üzerindeki tesirlerini de anlatan Prof. Dr. Demirci, “Solunum suratı, beden ısısının düşmesiyle birlikte azalır ve bu da oksijenin bedende daha verimli bir halde taşınmasını zorlaştırır. Şiddetli hipotermi, teneffüste durmaya yol açabilir. Ayrıyeten, soğuk hava solumak, teneffüs yollarında kuruluk ve tahrişe neden olabilir.” dedi.
Prof. Dr. Demirci, kardiyovasküler sistem üzerindeki tesirleri de vurgu yaparak, “Hipotermi, kalp atışlarını etkileyebilir. Beden sıcaklığı düştükçe, kalp atış suratı yavaşlar ve düzensizleşebilir. Şiddetli hipotermi durumunda, kalp durması riski ortaya çıkabilir. Kalp atışlarındaki düzensizlikler (aritmi) hayati tehlike oluşturabilir.” tabirinde bulundu.
Soğuk hava şartlarında uygun kıyafetler giyilmeli
Hipotermiden korunmak için soğuk hava şartlarında uygun kıyafetler giyilmesi, çok soğuk ortamlarda uzun mühlet kalmaktan kaçınılması ve beden ısısının düşmesini engellemek için tedbirler alınmasının değerli olduğunu kaydeden Prof. Dr. Deniz Demirci, “Hipotermi tedavisinde, kişinin ısısını yavaşça artırmak gerekir. Bu, sıcak içecekler, ısınma battaniyeleri yahut ısınma aygıtları kullanılarak yapılabilir. Lakin, tedavi süratli ve dikkatli bir biçimde yapılmalıdır, zira çok süratli ısınma, bedendeki kan sirkülasyonunu olumsuz etkileyebilir.” dedi.
Donma ve hipotermi ortasındaki farklar neler?
Donma ve hipoterminin, her ikisinin de soğukla ilgili tehlikeli sıhhat durumlar olduğunu lakin farklı düzeneklerle bedende tesirler oluşturduğunu anlatan Prof. Dr. Demirci, “Hipotermi, beden sıcaklığının 35°C’nin altına düşmesi durumudur. Beden, soğuk ortamda ısısını kaybeder ve bu durum organ işlevlerini bozarak hayati tehlike yaratabilir. Hipotermide tüm beden etkilenir. Donma, beden dokularının (genellikle eller, ayaklar, burun, kulaklar üzere beden uç bölgeleri) çok soğuk nedeniyle donmasıdır. Donma, dondurucu soğukta uzun mühlet kalma sonucu, bilhassa kan damarlarının tıkanmasıyla doku hasarına yol açar. Bu, lokal bir durumdur ve ekseriyetle bedenin uç bölgelerinde görülür.” diye konuştu.
Donmada dokularda nekroz yaşanabiliyor
Hipotermide, beden ısısının genel olarak düştüğünü ve bu durum bütün organları etkilediğini söz eden Prof. Dr. Demirci, “Kalp, teneffüs ve merkezi hudut sistemi en fazla etkilenen bölgeler ortasındadır. Hipotermide kaslar titrer, teneffüs yavaşlar, kalp suratı düşer, düşünme ve uyum bozulur. Donma, yalnızca bedenin kimi kısımlarında meydana gelir. Doku, çok soğuk nedeniyle donarak hasar görür. Başlangıçta cilt soluklaşır ve uyuşur, sonra dokular buz üzere sertleşebilir. Önemli olaylarda, dokular nekroz yaşayabilir.” biçiminde konuştu.
Hipotermi bedenin tamamını etkiliyor
Hipotermi bedenin tamamını etkilerken, donmanın yalnızca bedende soğuğa direkt maruz kalan bölgelerin etkilendiğini (özellikle uç kısımlar: parmaklar, ayak parmakları, burun, kulaklar) belirten Prof. Dr. Demirci, “Hipotermi, ekseriyetle hava sıcaklığının çok düşük olduğu, rüzgarlı, nemli ortamda uzun müddet kalmak sonucu oluşur. Donma ise direkt soğuğa maruz kalan, çoklukla rüzgarlı ve nemli ortamlarda, çıplak ciltle soğuğa temasla daha süratli gelişir.” dedi.
Donma ve hipoterminin belirtileri nasıl ayırt edilir?
Prof. Dr. Deniz Demirci, hipotermi belirtilerini şöyle sıraladı:
“Başlangıçta, titreme, yorgunluk, uyuşma, baş dönmesi, konuşmada bozulma, kas zayıflığı, uyum kaybı olur. Orta seviye hipotermi de titreme durur, şuur kaybı, süratle düşünme ve karar verme zorluğu, nefes almanın zorlaşması, kalp atışlarının yavaşlaması meydana gelir. İleri seviye hipotermi de ise şuur kaybı (komaya girme), beden ısısının 30°C’nin altına düşmesi, kalp durması riski oluşur.”
Donma belirtilerini de sıralayan Prof. Dr. Demirci, şöyle devam etti:
“Başlangıçta, cilt soğur ve beyazlaşır, uyuşukluk ve karıncalanma hissi olur. İleri etapta ise cilt sertleşir, morarma, buz üzere bir hissiyat, ağrı yahut yanma hissi olur. Beden kısmı hareket ettirilemez hale gelebilir. Şiddetli donmada ise cilt ve doku büsbütün donar, şişlik ve kabuklanma oluşur, doku vefatı (nekroz) gelişebilir. Tedavi edilmezse, etkilenen doku kaybolabilir.”
Vücudu yavaşça ısıtmak gerekiyor
Hipotermi tedavisinde bedeni yavaşça ısıtmak gerektiğini söz eden Prof. Dr. Demirci, “Öncelikle sıcak, kuru bir ortamda kişiyi ısıtmak, sıcak içecekler vermek, ısınma battaniyeleri kullanmak kıymetlidir. Ağızdan ısıtma yapılabilir, lakin süratli ısıtma, bedenin şok yaşamasına yol açabileceğinden dikkatli olunmalıdır. Donma tedavisinde ise donmuş bölgeyi ılık suyla ısıtmak, donmuş dokuyu tekrar soğuğa maruz bırakmamak gerekir. Donmuş bölgeye direkt ısı uygulamaktan kaçınılmalıdır. Şiddetli donma durumlarında, etkilenen doku nekrozu gelişebileceği için cerrahi müdahale gerekebilir.” formunda kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
