Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, yeme bozukluklarının ruhsal kökenleri ile birtakım kişilik özellikleri ve çevresel faktörlerin vücut algısı üzerindeki tesirleri hakkında bilgi verdi.
Mükemmeliyetçilik yeme davranışını etkileyebiliyor!
Mükemmeliyetçilik, denetim gereksinimi ve hislerin yer değiştirmesinin, yeme bozukluklarının anlaşılmasında kıymetli ruhsal dinamikler ortasında yer aldığını lisana getiren Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, “Özellikle mükemmeliyetçi kişilik özellikleri, yeme bozukluklarının gelişiminde ve sürdürülmesinde besbelli bir rol oynar.” dedi.
Bu durumun en çarpıcı biçimde Anoreksiya Nervoza örneğinde görüldüğüne değinen Elbaşoğlu, “Mükemmeliyetçi bireyler için denetim duygusu hayati bir ehemmiyete sahiptir ve bu denetim muhtaçlığı birden fazla vakit vücut ve yeme davranışı üzerinden sağlanmaya çalışılır. Kişi, yeme nizamını ve vücudunu ‘kusursuz’ hale getirdiğinde hayatındaki başka alanların da yoluna gireceğine inanabilir. Bu fikir yapısı, yeme davranışını sadece fizikî bir muhtaçlık olmaktan çıkarıp ruhsal bir denetim aracına dönüştürür.” açıklamasını yaptı.
Kontrolünü kaybeden kişi bunu vücudunu denetim ederek telafi etmeye çalışabilir!
Yeme bozukluklarında sıkça karşılaşılan bir öbür sistemin ise ‘yer değiştirme’ olduğunu aktaran Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, “Bu savunma sistemi, bireyin bir alanda yaşadığı duyguyu öteki bir alana yönlendirmesi halinde işler.” dedi.
Kontrol hissini hayatının farklı alanlarında kaybeden bir kişinin, bu gereksinimini vücudunu denetim ederek telafi etmeye çalışabileceği örneğini paylaşan Elbaşoğlu, şöyle devam etti:
“Özellikle baskıcı aile yapıları yahut ağır kontrol içeren etraflarda büyüyen bireylerde, denetim edilebilen az alanlardan biri vücut olabilir. Bu nedenle kişi, yemek yeme davranışı üzerinden hem denetim hissini yine kazanmaya hem de içsel tansiyonunu azaltmaya çalışır. Ergenlik periyodunda ise bu durum daha da besbelli hale gelir; zira bu devir, bireyin bağımsızlık arayışı ile ebeveyn otoritesi ortasında çatışmaların ağır yaşandığı bir süreçtir. Yeme davranışı, bu çatışmanın hem sembolik hem de somut bir söz alanına dönüşebilir.”
Beden Dismorfik Bozukluğu, vücudun çarpık algılanmasına yol açar!
Sosyal medyanın vücut algısı üzerindeki tesirinin günümüzde yadsınamaz bir gerçeklik olduğuna dikkat çeken Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, “Yeme bozukluklarında sıkça görülen Vücut Dismorfik Bozukluğu, bireyin kendi vücudunu çarpık ve gerçek dışı bir biçimde algılamasına neden olur.” dedi.
Sosyal medya platformlarında yaygın olarak kullanılan filtrelerin, kusursuzluk algısını güçlendirirken, bireylerin kendilerini bu idealize edilmiş manzaralarla kıyaslamasına yol açtığını kaydeden Elbaşoğlu, “Özellikle ince vücut tipinin hoşluk, muvaffakiyet ve denetim üzere olumlu özelliklerle ilişkilendirilmesi, bu algıyı daha da pekiştirir. Araştırmalar, zayıflığı idealize eden içeriklere ağır halde maruz kalan bireylerde, vücut memnuniyetsizliğinin ve olumsuz benlik algısının arttığını gösteriyor.” biçiminde konuştu.
Sosyal medyadaki ‘kusursuz’ vücutlar ergenleri yetersiz hissettirebilir!
Sosyal medya tesirinin bilhassa ergenler üzerinde daha güçlü olduğunun altını çizen Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, “Kimlik gelişiminin ve bedensel değişimlerin ağır yaşandığı bu periyotta, gençler dış tesirlere daha açıktır. Toplumsal medyada sunulan ‘kusursuz’ vücut imgeleri, ergenlerin kendi vücutlarını yetersiz görmelerine neden olabilir.” dedi.
Ancak yeme bozukluğu olan bireylerin sadece ülkü vücuda ulaşmaya çalışmadığını vurgulayan Elbaşoğlu, “Aynı vakitte kendi mevcut vücutlarını de gerçekçi olmayan bir biçimde algılarlar. Epey zayıf bir kişi kendisini hâlâ kilolu olarak kıymetlendirebilir. Bu durum, sorunun sırf dış tesirlerle değil, birebir vakitte içsel algı bozukluklarıyla da bağlı olduğunu gösterir.” sözlerini kullandı.
Yeme bozuklukları yalnızca yemekle ilgili değil!
Diyet yapma ile yeme bozuklukları ortasındaki farkın da bu noktada belirginleştiğine işaret eden Klinik Psikolog Sera Elbaşoğlu, “Her ne kadar yüzeyde misal davranışlar içeriyor üzere görünseler de, iki durumun altında yatan zihinsel ve duygusal süreçler hayli farklıdır.” dedi.
Diyet yapmanın ekseriyetle makul bir maksat doğrultusunda, denetimli ve hudutlu bir süreyi kapsayan bir davranış olduğunu; buna karşılık yeme bozukluklarında bireyin zihninin daima olarak yemek yememek ve vücut üzerine ağırlaştığını kaydeden Elbaşoğlu, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Bu kanılar kişinin günlük hayatının büyük bir kısmını kaplar ve önemli bir zihinsel meşguliyet yaratır. Ayrıyeten yeme bozukluklarında yeme davranışının manası da farklıdır. Bu durum, sırf beslenme ile ilgili bir problem değil; denetim, bedel, yeterlilik ve kimlik üzere daha derin ruhsal gereksinimlerle alakalıdır. Bu nedenle yeme bozukluklarını sırf “yemekle ilgili bir sorun” olarak pahalandırmak yetersiz kalır. Aslında bu bozukluklar, bireyin kendi iç dünyasında istikrar kurma uğraşının, denetim gereksiniminin ve duygusal çatışmalarının bir yansımasıdır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
