İstanbul Okan Üniversitesi Psikoloji Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Fatih Yurdalan, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’da gerçekleşen okul temelli şiddet olaylarını kıymetlendirdi. Ergenlik devrinde ortaya çıkan saldırgan davranışların sırf ferdî patoloji çerçevesinde ele alınmasının yetersiz olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Yurdalan, bu cins davranışların anlaşılabilmesi için, bireyin içinde bulunduğu toplumsal bağlamın ve bilhassa toplumsal dışlanma tecrübelerinin dikkate alınması gerektiğini söylüyor.
“Sosyal dışlanma, bireyin manalı toplumsal bağlantılardan yoksun kalması ve ilişkin olma gereksiniminin karşılanamaması olarak tanımlanabilir. Ergenlik periyodunda akran bağlantılarının merkezi bir rol oynadığı göz önünde bulundurulduğunda, dışlanma tecrübeleri bireyin benlik algısı ve kimlik gelişimi üzerinde belirleyici tesirler yaratmaktadır. Bu bağlamda, süreğen dışlanma yaşantıları, bireyin kendilik bedeline ait algılarında bozulmaya ve toplumsal dünyayı tehditkâr bir yapı olarak değerlendirmesine yol açabilmektedir.”
Dr. Öğr. Üyesi Yurdalan, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’da meydana gelen şiddet olaylarının, toplumsal dışlanmanın kimlik inşası süreçleriyle nasıl iç içe geçebileceğini göstermesi açısından dikkat cazip olduğunu söz ediyor: “Aidiyet hissinin zayıfladığı durumlarda birey, kimliğini alternatif yollarla yapılandırma eğilimi gösterebilir. Bu noktada şiddet, sadece bir davranışsal reaksiyon değil, tıpkı vakitte bireyin görünürlük kazanma, denetim sağlama ve özdeğerini yine tesis etme teşebbüsü olarak fonksiyon görebilmektedir. Öbür bir sözle, şiddet aksiyonu, toplumsal olarak marjinalleşmiş birey için çarpık bir kimlik kurma stratejisine dönüşebilmektedir.”
“Sosyal olarak görünmez hale gelen bireylerin, görünürlük kazanmak
adına yıkıcı davranışlara yönelme mümkünlüğü devam edecektir”
Bu süreçte şiddetin iletişimsel bir fonksiyon taşıdığının da göz gerisi edilmemesi gerektiğini vurguluyor: “Söz konusu davranışlar, birçok vakit söz edilemeyen duygusal yaşantıların (örneğin değersizlik, öfke, reddedilme) dışavurumu niteliğindedir. Bununla birlikte, toplumsal dışlanmanın tek başına belirleyici bir faktör olmadığı; dürtüsellik, aile içi işlevsizlikler, ruhsal dayanıklılık seviyesi ve silaha erişim üzere değişkenlerle etkileşim içinde risk oluşturduğu bilinmektedir. Sonuç olarak, okul temelli şiddet olaylarının önlenmesine yönelik müdahalelerde, sadece ferdî risk faktörlerine odaklanmak yerine, gençlerin toplumsal aidiyet tecrübelerini güçlendirmeye yönelik bütüncül yaklaşımların geliştirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, toplumsal olarak görünmez hale gelen bireylerin, görünürlük kazanmak ismine yıkıcı davranışlara yönelme mümkünlüğü devam edecektir.”
“Şiddet, bir cins ‘duygusal regülasyon aracı’ haline gelebilir”
“Ergenlik devri, nörobiyolojik ve psikososyal değişimlerin ağır olarak yaşandığı bir evre olması nedeniyle his düzenleme açısından kırılgan bir dönemdir” diyen Dr. Öğr. Üyesi Yurdalan bu dönemde bireylerin dürtü denetim sistemlerinin şimdi tam olarak olgunlaşmadığını bu nedenle duygusal tepkiselliğin epeyce yüksek olduğunu söz ediyor. “Bu dengesizlik, bilhassa gerilimli ya da tetikleyici ömür olaylarıyla karşılaşıldığında, ani ve denetimsiz davranışların ortaya çıkma riskini artırmaktadır. Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’daki olaylar bu çerçevede ele alındığında, şiddet davranışının sadece planlı bir hücumdan çok, düzenlenemeyen ağır hislerin ani bir dışavurumu olabileceği ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır. Bu çeşit durumlarda birey, yaşadığı duygusal yükü sözel ya da bilişsel yollarla işleyemediği için, davranışsal bir boşaltım yoluna yönelir. Şiddet, bu bağlamda bir cins ‘duygusal regülasyon aracı’ haline gelebilir; lakin bu, son derece yıkıcı ve geri döndürülemez sonuçlar doğurur.”
Bireyin his düzenleme kapasitesinin gelişiminde aile içi bağlantı örüntüleri, erken periyot bağlanma tecrübeleri, toplumsal dayanak sistemleri ve çevresel stresörlerin değerli rol oynadığını ekliyor: “Bu nedenle, kelam konusu şiddet olaylarını anlamlandırırken çok boyutlu bir kıymetlendirme yapmak gerekmektedir. Şiddet davranışlarının önlenmesine yönelik müdahalelerde, bireylerin his düzenleme marifetlerinin güçlendirilmesi kritik bir ehemmiyete sahiptir. Okul temelli psikoeğitim programları, erken müdahale çalışmaları ve aile odaklı dayanak sistemleri, bu marifetlerin geliştirilmesinde tesirli olabilir. Aksi takdirde, düzenlenemeyen hislerin davranışa dönüşme biçimi, birey ve toplum açısından ağır sonuçlar doğurmaya devam edecektir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
