İzmir ve Manisa’nın ortak hazırladığı bilimsel rapor, Gediz Nehri’ndeki kirliliğin su kaynakları, tarım alanları ve İzmir Körfezi üzerinde önemli risk oluşturduğunu ortaya koydu. Uzmanlar, bilhassa yeraltı sularında geri dönüşü sıkıntı tesirler konusunda uyarıyor.
İzmir Büyükşehir Belediyesi, “Sağlıklı Körfez” maksadı doğrultusunda Gediz Nehri’ni mercek altına aldı. Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na iletilen deniz kirliliğine ait ceza ve kontrol yetkisi talebinin reddedilmesine karşın, gemi kaynaklı kirliliği dron taramalarıyla tespit eden Büyükşehir, İzmir Körfezi’ndeki kirliliğin ana nedenlerinden biri olan Gediz Nehri’ndeki kirliliği ortaya koymak için de su tahlillerini sürdürüyor. Gediz Irmağı ve yan derelerinde yürütülen izleme faaliyetleri, kirliliğin sadece Körfez’i değil, direkt ziraî üretimi ve yer altı su kaynaklarını da etkileyebileceğini işaret ediyor. İZSU ve Manisa Su ve Kanalizasyon Yönetimi (MASKİ) tarafından ortak yürütülen çalışmada havza genelinde elde edilen datalar, kirliliğin çok taraflı ve birikimli bir yapı gösterdiğine ve bilhassa yeraltı suyu üzerindeki riske dikkat çekiyor.
Aylık rapor hazırlanıyor
Gediz Nehri’nde örneklemeler her ayın birinci haftasında yapılıyor. İzmir hududunda Gediz ana yatağı, Ağıldere ve Nif Çayı dahil 23, Manisa bölgesinde 36 örnekleme noktasından numune alınıyor. Kirlilik değişimleri sistemli ve anlık olarak izleniyor. İzmir’de tahliller TÜRKAK akreditasyonlu İZSU Halkapınar Laboratuvarı’nda, Manisa’da ise MASKİ’nin akredite laboratuvarında yapılıyor. Elde edilen datalar aylık raporlar halinde bedellendiriliyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin yürüttüğü çalışmaya, Gediz Nehri’nin büyük kısmına konut sahipliği yapan Manisa Büyükşehir Belediyesi de aylık raporlarıyla takviye veriyor. İzmir ve Manisa’dan elde edilen bilgiler, yıllık bir raporda bir ortaya getirilerek Gediz’in kaynağından pak çıkmasına karşın kirlenmesine neden olan ögeler, bir yıllık süreçte tespit edilecek. Böylelikle hem İzmir Körfezi’ni hem de bölge tarımını tehdit eden kirliliğe karşı daha güçlü ve tesirli bir çaba yürütülecek.
Sulama riski büyüyor
İZSU ve MASKİ dataları bir ortaya getirilerek bütüncül yaklaşımla yürütülen çalışmalar sonucu hazırlanan Ocak ve Şubat 2026 tarihli “Gediz Irmağı ve Yan Derelerinin Kirlilik İzleme Raporu”, havzanın idari sonlarla değil, ekosistem bütünlüğüyle ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor. Rapora nazaran Gediz 401 kilometrelik hayat koridoru üzerinde yalnızca su taşımıyor; birebir vakitte sanayi, evsel atık ve ziraî baskının izlerini de Körfez’e kadar sürüklüyor. Gediz Nehri’nin Manisa sonları içerisine kirletilmiş olarak giriş yaptığı görülüyor. Ocak 2026 raporuna nazaran İzmir tarafında örneklenen Gediz ana kolundaki birçok noktada temel su kalite göstergeleri alarm veriyor. Toplam azot ve fosfor tüm örnekleme noktalarında hudut pahaların üzerinde yer alırken, su kalitesi III. sınıf olarak sınıflandırılıyor. İletkenlik (tuzluluk) tekrar tüm noktalarda III. sınıf düzeyinde ölçülürken, kimyasal oksijen gereksinimi (KOİ) ve biyolojik oksijen gereksinimi (BOİ) üzere organik yük göstergelerinde çok sayıda noktada “orta kirlenmiş su” düzeyi tespit ediliyor. Raporda ayrıyeten bromür, alüminyum, demir ve bakır kıymetlerinin tüm örneklerde çevresel kalite sonlarının üzerinde olduğu belirtiliyor. Bu durumun, ırmakta hem organik yükün hem de endüstriyel ve ziraî kaynaklı baskının eş vakitli tesirli olduğuna işaret ettiği tabir ediliyor.
Kirlilik kaynakları
Rapora nazaran, Gediz Havzası’nda yaygın ve kronik bir kirlilik yükü bulunuyor. İleri biyolojik arıtma tesisleri devreye alınsa da alıcı ortam üzerindeki başka baskıların sürdüğü, bunun da bilhassa endüstriyel kirliliğe işaret ettiği belirtiliyor. Raporda ayrıyeten, azot ve fosforun gübre kullanımındaki artıştan kaynaklandığı, atık su arıtma tesisi olmayan yerleşimlerde yeni tesislerin gerekli olduğu ve endüstriyel deşarjların daha sıkı denetlenmesi gerektiği tabir ediliyor.
Gediz Irmağı iki koldan Körfez’e ulaşıyor
Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi emekli öğretim üyesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi Kırsal Kalkınma Danışmanı Prof. Dr. Yusuf Kurucu, Gediz’in Murat Dağı’ndan başlayarak Kütahya, Uşak, Manisa ve İzmir’den geçerek Ege Denizi’ne ulaştığını hatırlatarak, “Bu süreçte oluşan her türlü atık Gediz’e ulaşıyor ve ırmak Körfez’e kadar kirlenmiş halde geliyor. Gediz Irmağı ve yan dereleri Körfez’i kirleten 33 dereden biri. Kirliliğin parametrelerine baktığımızda ziraî kaynaklı kirlilik var, sanayi kaynaklı kirlilik var, evsel atıklardan kaynaklanan kirlilik var” dedi. Kurucu, ırmağın tarihi yatağına da dikkat çekerek, 1886’da yapılan müdahaleyle akışın değiştiğini, lakin eski yatağın da hala etkin olduğunu ve Ağıldere çizgisi üzerinden iç Körfez’i beslemeye devam ettiğini söz etti.
Tarımda risk büyüyor
Prof. Dr. Yusuf Kurucu ise Emiralem Boğazı’ndan sonra kirlilik yükünün arttığını belirterek, “Artık bu su içme suyu olarak kullanılamayacağı üzere hayvanlara verilmesi de mümkün değil” dedi. Kurucu, Gediz’in bilhassa Manisa, Menemen ve Foça üzere ziraî alanlarda sulamada kullanıldığını lakin kirlilik nedeniyle riskin büyüdüğünü vurguladı. Kurucu, Gediz’den sulama yapılamadığını, Menemen Ovası’ndaki çiftçilerin de sulama suyundan kaynaklı randıman kaybı ve toprakta bozulma şikâyetlerini lisana getirdiğini aktararak, “Organik kirleticiler ve ağır metaller toprakta birikim yapabildiği üzere, maalesef yaprağı yenen bitkilere de bilhassa direkt bulaşım yapabiliyor” dedi.
Önlem alınmazsa Gediz, kirli su kanalına dönüşebilir
Prof. Dr. Yusuf Kurucu, Gediz Nehri’ndeki kirliliğin önlenmemesi halinde ırmağın doğal yapısını büsbütün kaybedebileceği ikazında bulundu. Kurucu, “Gediz Irmağı kalır lakin bu haliyle ona ırmak demek yanlışsız olmaz. Atık suyun ya da koyu renkli kirli suyun aktığı bir kanala dönüşür” halinde konuştu. Gediz’in sırf beşerler için değil, kuşlardan balıklara, sucul bitkilerden öteki canlılara kadar geniş bir ekosisteme mesken sahipliği yaptığını belirten Kurucu, “Şu anda bu hayatı kaybetmeye devam ediyoruz. Gediz Nehri’ne bağlanan Nif Çayı etrafında ağır koku ve sinek sorunu var” tabirlerini kullandı. Kurucu, geçmişte Gediz ve kollarında balık tiplerinin bulunduğunu hatırlatarak, “Bu doğal yapı son 30-35 yılda kaybedildi” dedi.
Hangi tedbirler alınmalı?
Prof. Dr. Yusuf Kurucu ise kirliliğin esas kaynağının sanayi olduğunu, ikinci sırada ise tarımın yer aldığını belirterek, “Sanayi–tarım çatışması var. Çiftçi daha çok üretmek ve geçinebilecek seviyede kazanmak için verimli üretmesi gerekiyor. Bunun için de kimyasal gübre kullanımını artırıyor. Hayvancılık tesisleri dağınık ve gübre idaresi denetlenemiyor. Üreticiler gübre ve çiftlik sularını dere yataklarına bırakmamalı, Tarım ve Orman Bakanlığı nitrat kirliliğine karşı acil tedbir almalı” açıklamasını yaptı.
Yeraltı sularına dikkat
Prof. Dr. Yusuf Kurucu, aylık izleme sisteminin sürecin en kıymetli adımı olduğunu belirterek, “Bu yalnızca bir fotoğraf değil, her ay tekrarlanan bir izleme olacak. Böylelikle Gediz ve kollarına ait aylık kirlilik bülteni oluşturulacak. Kirletici kaynakların azaltılması halinde ırmak birkaç yıl içinde toparlanabilir. 3-5 yıl içinde Gediz’de tekrar canlılığı görmeye başlayabiliriz. Fakat yeraltı suyu kirliliği geri döndürülemez. Yeraltı suyuna şayet nitrat, ağır metal bulaşıyorsa durum çok riskli hale geliyor. Yeraltı suyunu yüzeye çıkarıp arıtıp tekrar aşağıya indirmek üzere bir uygulama yok. Bu yüzden en kritik eşik, kelamın bittiği, bıçağın kemiğe dayandığı yer yeraltı suyu kirliliğidir” tabirlerini kullandı.
Gediz için çağrı
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin bakanlıklarla ortak çalışmalara hazır olduğunu belirten Prof. Dr. Yusuf Kurucu, sadece kurumlara değil topluma da değerli sorumluluk düştüğünü söyledi. Kurucu, “Mesele artık bugünün değil, gelecek kuşakların hayat hakkı. Ben gelecek jenerasyonlara bir bardak pak su bırakmayı hedefleyen bir anlayışla bu sorumluluğu taşıyorum. Bu kaynağı kirleten herkesten de bu sorumluluğu taşımasını rica ediyorum. Gediz’in suyu çok kirli; Körfez’i de kirletiyor, sulama yapılan topraklarda çoraklaşmaya neden oluyor” dedi. Kurucu, kirliliğin tesirinin geniş bir alanı kapsadığını vurgulayarak, “Çarpan tesiri var. Bunu engellemek için herkes elini taşın altına koymalı. Biz çocuklarımızın, torunlarımızın suyunu, toprağını ve körfezini kirletiyoruz” sözlerini kullandı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
