Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Bahruz Shukurov, narsisizmin gelişim nedenleri, münasebetlerdeki dinamik tesirleri ve narsistik özelliklerle karşılaşıldığında nasıl sağlıklı irtibat kurulabileceği hakkında bilgi verdi.
Narsistik bireyler için özür dilemek tehdit olarak algılanabiliyor!
Günümüzde sıkça kullanılan ‘narsisizm’ kavramının, birçok vakit yanlış ve yüzeysel biçimde ele alınabildiğini tabir eden Dr. Bahruz Shukurov, “Bu nedenle, bu kavramı bir ‘etiketleme aracı’ olarak kullanmak yerine, altında yatan dinamikleri anlamak ve misal özelliklerle karşılaşıldığında nasıl davranılabileceğini pahalandırmak daha sağlıklı bir yaklaşım olur.” dedi.
Narsisizmin; kişinin kendini çok derecede merkeze alması, kendini üstün görmesi ve diğerlerinin gereksinim ve hislerine karşı duyarsız kalmasıyla karakterize edilen bir kişilik örüntüsü olduğunu aktaran Dr. Shukurov, “Bu kişiler çoklukla bencildir; her şeyi kendilerine hak görme eğilimindedirler. Kuralları esnetebilir, değiştirebilir yahut büsbütün yok sayabilirler. Kendini beğenme tek başına olumsuz bir özellik değildir. Fakat narsisizmde bu durum, diğerlerini küçümseme ve değersizleştirme üzerine inşa edilir. Bu nedenle daha çok ‘kibir’ kavramına karşılık gelir. Kişi kendini üstün görürken, başkalarını aşağıda konumlandırır. Bir öbür kıymetli özellik ise daima onay gereksinimidir. Narsistik yapıdaki bireyler, paha hislerini içsel olarak değil, dışarıdan gelen takdir ve beğeniyle beslerler. Empati kurmakta zorlanırlar; diğerlerinin hislerine karşı bir tıp ‘körlük’ kelam mevzusudur. Ayrıyeten içten bir pişmanlık yaşamak ya da samimi bir halde özür dilemek onlar için epey zorlayıcıdır. Özür dilemek, benliklerine yönelik bir tehdit olarak algılanabilir.” açıklamasını yaptı.
Narsisizm gelişiminde çocukluk tecrübeleri belirleyici bir rol oynuyor!
‘Narsisizm’ kavramının, mitolojik olarak Narkissos’un kendi yansımasına aşık olması kıssasına dayandığını hatırlatan Dr. Bahruz Shukurov, “Ancak burada kıymetli olan, kişinin kendine değil, kendi zihninde oluşturduğu idealize edilmiş yansımasına hayranlık duymasıdır. Bu, aslında kırılgan bir benliğin, şişirilmiş bir benlik algısıyla telafi edilmeye çalışılmasıdır.” dedi.
Narsisizmin gelişiminde farklı etkenler rol oynasa da, çocukluk tecrübelerinin belirleyici bir yer tuttuğuna işaret eden Dr. Shukurov, şöyle devam etti:
“Bu noktada iki temel model öne çıkar. Birincisi, çok esirgeyici ve şımartıcı tavır. Çocuğun hiçbir zorlukla müsabakasına müsaade verilmez, tüm gereksinimleri anında karşılanır. Bu durum, çocuğun gerçekçi bir benlik algısı geliştirmesini pürüzler. İkincisi ise duygusal mahrumluk ve şartlı sevgi. Çocuk, olduğu haliyle değil; sırf muvaffakiyetleri ve performansı üzerinden kabul görür. Sevgi, şartlara bağlıdır. Bu da çocuğun kendini pahalı hissetmesini zorlaştırır.
Özellikle erken çocukluk periyodunda (1-5 yaş), çocuğun ‘hissedildiğini hissetmesi’ büyük kıymet taşır. Yani anlaşılmak, dinlenmek ve hislerinin karşılık bulduğunu görmek… Bu muhtaçlık karşılanmadığında, birey ilerleyen hayatında kırılgan benliğini korumak için savunma düzenekleri geliştirir. Vakitle bu savunmalar bir ‘zırh’ haline gelir. Lakin bu zırh, yalnızca incinmeyi değil; sevgi, yakınlık ve duygusal bağ kurma kapasitesini de sonlar.”
Narsistik bağlantılar aslında karşılıklı bir dinamik!
Narsistik özelliklerin, alakalarda birçok vakit tek taraflı bir sorun olarak görülse de, aslında karşılıklı bir dinamik içerdiğini lisana getiren Dr. Bahruz Shukurov, “Bu tıp alakalarda sıklıkla ‘anahtar-kilit’ ahengi kelam bahsidir.” dedi.
Narsistik özellikler gösteren bireylerin; kendini daima suçlayan, hudut koymakta zorlanan, terk edilmekten korkan bireylerle daha kolay bağlantı kurabildiğini kaydeden Dr. Shukurov, “Narsistik kişi Terk edilme korkusunu bastırarak ‘kimseye muhtaçlık duymuyorum’ tutumu sergilerken; karşı taraf tam bilakis ilgiye tutunmak için kendinden ödün verebilir. Narsistik birey kusurluluk/utanç hissinden kaçmak için kendini yüceltirken; karşı taraf ‘ben aslında bunu hak ediyorum’ kanısıyla olumsuz davranışlara katlanabilir. Bu durum, alakada istikrarsız ve sıhhatsiz bir bağ oluşmasına neden olur. Hatta kimi bireyler, ilgi içinde kendilerini yalnızken hissettiklerinden daha yalnız hissedebilirler.” biçiminde konuştu.
En değerli nokta, karşı tarafı değiştirmeye çalışmaktan vazgeçmek!
Narsistik özelliklerle karşılaşıldığında nasıl davranılması gerektiğine değinen Dr. Bahruz Shukurov, “En değerli nokta, karşı tarafı değiştirmeye çalışmaktan vazgeçmektir. Zira birini değiştirmek direkt mümkün değildir. Fakat kişinin kendi tavırlarını değiştirmesi, karşı taraf üzerinde dolaylı bir tesir yaratabilir.” dedi.
Bu noktada izlenebilecek temel adımları da sıralayan Dr. Shukurov sözlerini şöyle tamamladı:
“Farkındalık geliştirmek önemeli. Kişi evvel kendi hislerini, niyetlerini ve bedensel reaksiyonlarını fark etmeli. ‘Şu an ne hissediyorum?, Bu durum bende nasıl bir tesir yaratıyor?’ üzere sorular, sağlıklı reaksiyonlar verebilmenin birinci adımıdır.
Sempati değil empati kurmak gerekir. Karşı tarafın ne hissettiğini anlamaya çalışmak değerlidir. Fakat bu, onun davranışlarını onaylamak manasına gelmez. Empati, gerçek yansıyı verebilmek için bir araçtır.
Eleştiri yapılacaksa kişiliğe değil, davranışa yönelik olmalıdır. Örneğin; ‘sen böylesin’ yerine ‘bu davranışın beni şu biçimde etkiledi’ demek daha yapıcıdır.
Dengeli bir tavır benimsenmeli. Ne büsbütün boyun eğmek ne de saldırgan bir hal sergilemek tahlil değildir. Gaye, karşı tarafı incitmek değil; farkındalık kazandırmaktır.
Yumuşak fakat net bağlantı kurulmalı. Sınırlar açık bir formda tabir edilmeli; lakin bu süreçte kırıcı ve saldırgan bir lisan kullanılmamalı. Sert yansılar, narsistik savunmaları daha da güçlendirebilir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
