Kanser tedavisi gören pek çok hasta için en rahatlatıcı cümle şudur: “Bütün tetkikleriniz olağan.” Lakin çağdaş tıbbın geldiği noktada, bu cümle her vakit sürecin büsbütün sona erdiği manasına gelmeyebiliyor. MR, PET ve rutin kan testlerinin olağan olması, bedende hastalığa ilişkin hiçbir hücre kalmadığını kesin olarak göstermeyebiliyor. Zira kimi kanser hücreleri, görüntüleme metotlarının ve klasik testlerin algılayamayacağı kadar küçük ve sessiz bir biçimde sirkülasyonda varlığını sürdürebiliyor.
İşte bu noktada moleküler tahliller devreye giriyor; Minimal Rezidüel Hastalık (MRD) olarak isimlendirilen bu görünmez risk, sırf bir tüp kan üzerinden tespit edilebiliyor. Bilhassa yüksek riskli kanser tiplerinde ve tedavi sonrası takip sürecinde MRD, hastalığın tekrar ortaya çıkma ihtimalini evvelden öngörmeye imkân tanıyan son derece değerli bir gösterge haline geliyor. Memorial Şişli Hastanesi Onkoloji Merkezi’nden Prof. Dr. Serkan Keskin, 4 Şubat Dünya Kanser Günü öncesi kanser takibinde MRD testi ile ilgili bilinmesi gerekenler hakkında bilgi verdi.
Görüntüleme ve klasik testler her vakit kâfi mi?
Kanser kuşkusu olan ya da kanser tanısı almış hastaların takip sürecinde Manyetik Rezonans (MR), Bilgisayarlı Tomografi (BT), PET-CT ve ultrason üzere görüntüleme teknikleri sıklıkla kullanılmaktadır. Buna ek olarak birtakım kan testleri ve tümör belirteçleri ile hastalığın varlığı ya da yokluğu bedellendirilmektedir. Bu usuller çağdaş tıbbın vazgeçilmez araçlarıdır ve birçok vakit yanlışsız yönlendirme sağlamaktadır.
Ancak klinik pratiğin ortaya koyduğu değerli bir gerçek vardır: Tüm bu tetkikler olağan olsa bile, hastalık moleküler seviyede büsbütün ortadan kalkmamış olabilir. Tedavilerini tamamlamış, ameliyat olmuş ve “tam yanıt” aldığı düşünülen birtakım hastalarda yıllar sonra nüks görülmesi, bu durumun en somut göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır.
MRD testi saklı kalmış kanser hücrelerini ortaya koyuyor
Minimal Rezidüel Hastalık, tedavi sonrasında bedende kalmış olabilecek çok küçük sayıdaki tümör hücrelerini söz etmektedir. Bu hücreler klasik görüntüleme yollarıyla ya da rutin kan testleriyle saptanamamaktadır. Lakin genetik ve moleküler seviyede yapılan ileri tahliller sayesinde kandan tespit edilebilmektedir.
MRD değerlendirmesi için sadece bir tüp kan alınmakta ve bu örnek genetik laboratuvarlara gönderilmektedir. Kanda dolaşan tümör DNA’sı yahut tümör hücreleri, makul eşik (cut-off) kıymetlerine nazaran tahlil edilmektedir. Bu eşik kıymetin üzerinde saptanan sonuçlar, hastalığın ilerleyen devirde yine ortaya çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu göstermektedir.
Nüks riski evvelden görülebilir mi?
Güncel bilimsel bilgiler, MRD olumluluğu saptanan hastalarda ilerleyen periyotlarda hastalığın nüks etme mümkünlüğünün yüzde 90’lara kadar çıkabildiğini göstermektedir. Bu bilgi, hem tabip hem de hasta açısından son derece değerlidir. Zira hastalığın geri dönmesini beklemek yerine, risk daha oluşmadan tedbir almak mümkün hale gelmektedir.
Meme kanseri, kolon kanseri, akciğer kanseri ve böbrek kanseri üzere birçok solid tümörde MRD testleri giderek daha yaygın biçimde kullanılmaktadır. Ameliyatını olmuş, kemoterapi ve başka onkolojik tedavilerini tamamlamış bir hastada “Bu hastalık sahiden bitti mi?” sorusunun cevabı artık sadece sinemalarla değil, moleküler datalarla de kıymetlendirilmektedir.
Hastalar yakından izleniyor ve tedavi planı şekillendiriliyor
MRD’nin olumlu saptanması durumunda izlenen yol, klasik takip yaklaşımlarından farklılaşmaktadır. Bu hastalar daha yakından izlenmekte, denetimler sıklaştırılmakta ve gerekirse daha güçlü ya da farklı tedavi seçenekleri devreye sokulmaktadır. Gaye, mümkün bir nüksü klinik olarak ortaya çıkmadan yakalamak ve hastayı tekrar tam şifaya ulaştırmaktır.
Günümüz onkolojisi artık sadece organ seviyesinde değil, gen ve molekül seviyesinde ilerlemektedir. Hangi hastanın daha yüksek risk taşıdığı, hangi tedaviden daha fazla yarar göreceği giderek daha net biçimde ortaya konabilmektedir. Bu yaklaşım, gereksiz tedavilerin önüne geçerken hakikat hastaya yanlışsız vakitte gerçek tedavinin verilmesini sağlamaktadır.
Nüksü engellemek çok önemli
Kanser tedavisinde muvaffakiyet artık sırf tümörü ortadan kaldırmakla hudutlu değildir. Asıl muvaffakiyet, hastalığın geri dönmesini engellemekte yatmaktadır. MRD testleri, bu maksada giden yolda doktorların elini güçlendiren, hastalara ise umut veren değerli bir gelişme olarak öne çıkmaktadır. Moleküler seviyede yapılan bu değerlendirmeler sayesinde kanserle uğraşta daha şuurlu, daha güçlü ve daha erken adımlar atılabilmektedir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
