Suça sürüklenen çocuklar konusu Üsküdar Üniversitesinde hukukçular, akademisyenler ve uygulayıcılar tarafından masaya yatırıldı. Moderatörlüğünü Üsküdar Üniversitesi Toplumsal Hizmet Kısım Lideri, KÜGEMER Müdürü Prof. Dr. İsmail Barış’ın yaptığın panele konuşmacı olarak İstanbul Aile ve Toplumsal Hizmetler Vilayet Müdürü Ömer Turan, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Hakimi Ümit Babayiğit, İstanbul Adliyesi Çocuk Mahkemesi Hakimi Gülşah Eğilmez Türüdi, İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gökhan Oral, İstanbul Vilayet Emniyet Çocuk Şube Müdürü Özlem Temur ile İstanbul Kontrollü Hürlük Müdürü Murat Kalkan katıldı.
Üsküdar Üniversitesi, Globalleşme ve Gençlik Problemleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (KÜGEMER) ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğinde düzenlenen “Çocuk Suçluluğunu Yine Düşünmek Paneli”, Üsküdar Üniversitesi Çarşı yerleşkesinde gerçekleştirildi. “Koruma, Adalet ve Rehabilitasyon Ekseninde Kurumlar Ortası Perspektif” alt başlığıyla düzenlenen panelde; suça sürüklenen çocuklara yönelik tüzel düzenlemeler, toplumsal hizmet uygulamaları, emniyet ve yargı süreçleri ile akademik yaklaşımlar, alanında uzman isimler tarafından çok boyutlu biçimde değerlendirildi.
Prof. Dr. Güngör: “Çocuk doğduğu anda tertemizdir”
Panelin açılışında konuşan Üsküdar Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nazife Güngör, çocuğun doğuştan uygun olduğuna dikkat çekerek, “Çocuk doğduğu anda tertemizdir. Kötülüklerden uzak, pırıl pırıl bir insandır. Fakat içine doğduğu aile, büyüdüğü toplumsal şartlar, gördüğü eğitim ve maruz kaldığı etraf onu dönüştürür.” dedi.
“İnsan ya düzgündür ya berbattır; öteki bir seçenek yok”
Suçun ferdi değil, yapısal bir sorun olduğuna işaret eden Prof. Dr. Güngör, toplumda hata işleyen şahıslara sadece öfkeyle değil, neden-sonuç bağı içinde bakılması gerektiğini lisana getirdi ve “Sokakta çocuğa şiddet uygulayanın da bayana şiddet uygulayanın da mafyöz yapılara bulaşanın da hayat kıssasına bakmak gerekiyor. Ben birçok vakit kızmaktan çok acıyorum.” diye konuştu.
İnsanın özünde âlâ olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Güngör, kötülüğün sonradan öğrenilen bir davranış olduğunu belirterek, “İnsan şayet berbatlığı seçiyorsa, insan olarak yetiştirilmesinde bir sorun vardır. İnsan ya yeterlidir ya berbattır; öbür bir seçenek yok. Bu tercih, çocuklukta yüklenen bedellerle şekillenir. Şayet düzgünlükle donatılmışsak iyiyi seçeriz; kötülükle donatılmışsak berbatlığı. Bugün insanlığın yaşadığı en büyük krizlerden biri de budur.” tabirinde bulundu.
Konuşmasını umut vurgusuyla tamamlayan Prof. Dr. Nazife Güngör, “Bir çocuğu kurtarırsak insanlığı kurtarırız. Çocuklar daha inançlı, daha insani bir dünyayı hak ediyor. Yanılgılar yapıldı lakin neresinden dönülse kârdır. Farkındalık oluşturmak ve şuurları tekrar inşa etmek hepimizin misyonudur.” diye konuştu.
İl Müdürü Ömer Turan: “Aile artık Türkiye’de bir siyaset modeli haline gelmiştir”
Moderatörlüğünü Üsküdar Üniversitesi Toplumsal Hizmet Kısım Lideri, KÜGEMER Müdürü Prof. Dr. İsmail Barış’ın yaptığın panelde konuşan panelistlerden İstanbul Aile ve Toplumsal Hizmetler Vilayet Müdürü Ömer Turan “Çocuk Hizmetleri Kapsamında Suça Sürüklenen Çocuklara Yönelik Toplumsal Hizmet Uygulamaları” başlıklı konuşmasında, 2010’lu yıllardan bu yana çocuk hizmetlerinde kıymetli bir dönüşüm yaşandığını belirterek, “Mevzuatımız, bakış açımız, olayların geliş sebepleri değişti. Lakin maalesef olay çeşitleri çeşitlenerek arttı. Bu sürecin tüm disiplinlerle birlikte ele alınması gerekiyor” dedi.
Aile odaklı siyasetlerin ön plana çıktığını vurgulayan Turan, “2025 yılı aile yılı olarak geçirildi. Önümüzdeki on yıl da aile ve nüfus siyasetleri çerçevesinde şekillenecek. Aile artık Türkiye’de bir siyaset modeli haline gelmiştir” tabirlerini kullandı.
Sosyal medya düzenlemelerine ait soruya karşılık veren Turan, “Bu problem yasaklamadan çok daha tedbirli kullanım üzerine kurulu bir süreçtir. Dijital dünyadan kaynaklı çocuk hatalarında önemli artış var. Toplumsal medya denetimli kullanılmadığında her yaş kümesi için risk barındırıyor” diye konuştu.
Hakim Ümit Babayiğit: “Suç, haksız bir harekettir ancak her haksız fiil hata değildir”
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Hakimi Ümit Babayiğit “Suç, Ceza ve Çocuk” başlıklı konuşmasına hata kavramını tanımlayarak başladı ve hatanın sırf haksız bir fiil olmadığını belirterek, şunları söyledi:
“Suç, haksız bir aksiyondur lakin her haksız fiil hata değildir. Bir aksiyonun hata sayılabilmesi için ana mağdurunun kamu olması ve kanunlar tarafından kabahat olarak tanımlanması gerekir. Hatanın temelinde ise özgürlük vardır. Özgürlük, seçme hakkını beraberinde getirir. Yanlış ya da makûs seçimler de topluma ve bireye ziyan verdiğinde cürüm ortaya çıkar. Bu nedenle kabahat, muhakkak ölçüde kaçınılmazdır.”
Babayiğit, cezanın sadece caydırıcılık üzerinden değil, cürüm işleyen kişinin yaptığı aksiyonun sonuçlarıyla yüzleşmesini sağlayacak bir rehabilitasyon süreci olarak ele alınması gerektiğini vurguladı.
“Bütün çocuklar birebir değil”
Çocuk kavramının tüzel tarifine da değinen Babayiğit, “Türk hukukundaki tanımlar belirlidir. 18 yaşın altındaki herkes çocuktur. Yani 17 yıl 364 günlük bir beşerle 18 yıl 1 günlük bir insan ortasında cezada 1/3’e oranına yakın bir fark vardır. Bütün çocuklar tıpkı değil. Yani bir yaşındakine de çocuk diyoruz, 18 yaşındakinden bir gün evvelkine de çocuk diyoruz. Hasebiyle bunları sınıflandırmamız gerekiyor. Sınıflandırırken biraz da yeniden keyfi olarak 12, 15, 18 hududunu koyuyoruz. 12 yaşına kadar çocukların rastgele bir ceza ehliyeti yoktur. 12-15 yaş ortasındaki çocuklarda ise fiil ehliyeti kısmi olarak kabul edilir.” dedi.
“Üst hududun yine tartışılması gerekirken, biz 18 yaşın altına inilmesini tartışıyoruz”
15-18 yaş kümesine ait tartışmaların son yıllarda arttığını belirten Babayiğit, aktüel bilimsel bilgilerin ergenliğin 25 yaşına kadar uzandığını gösterdiğine dikkat çekti ve “Literatür bize şunu söylüyor: İnsan psikolojisi, kişilik özellikleri ve hormonal istikrar yaklaşık 25 yaşına kadar tam olarak oturmuyor. Tahminen ceza ehliyetinde üst hududun tekrar tartışılması gerekirken, biz 18 yaşın altına inilmesini tartışıyoruz.” sözünde bulundu.
Babayiğit, yargısal temasın hem mağdur hem de suça sürüklenen çocuk açısından önemli ikincil ziyanlara yol açtığını belirterek, “Yargıya temas, çocuklar açısından sekonder ziyana neden oluyor. Sözün alınması, hakimin huzuruna çıkılması, isimli süreçler geri dönüşü çok güç örselenmeler yaratıyor. Bu nedenle çocuk yargıçları ve savcıları olarak bazen geri durmamız, toplumsal hizmete alan açmamız gerekiyor.” dedi.
Babayiğit, “Benim ferdî kanaatim; 12, 15, 18 ve hatta 25 yaş için cezaların rehabilitasyon ve kontrollü hürlüğün yüklü hale getirilmesi ve bunun faal biçimde uygulanması gerektiğidir.” formunda konuştu.
Hakim Gülşah Eğilmez Türüdi: “Genel olarak toplumsal inceleme raporlarını kâfi buluyoruz”
İstanbul Adliyesi Çocuk Mahkemesi Hakimi Gülşah Eğilmez Türüdi “Koruyucu ve Destekleyici Önlemlerin Uygulamadaki Yansımaları, Meseleler ve Tahlil Arayışı” başlıklı konuşmasında, bilhassa toplumsal inceleme raporlarında karşılaşılan eksikliklerin, verilen önlem kararlarının gayesine ulaşmasını engellediğini tabir ederek, “Genel olarak toplumsal inceleme raporlarını kâfi buluyoruz. Fakat ihbar üzerine ya da aile içi şiddet ve istismar belgelerinde raporların sadece aile beyanıyla hudutlu kaldığını görüyoruz. Bu cins durumlarda araştırmaların okul, emniyet, etraf ve komşular üzere destekleyici kaynaklardan da yapılmasını bekliyoruz. Aksi halde raporlar hudutlu kalıyor ve bizim verdiğimiz kararlar da maksadına ulaşmıyor.” diye konuştu.
“Süreci daima denetleyebileceğimiz bir düzeneğimiz yok”
Tedbir kararlarının denetlenmesi noktasında önemli bir boşluk bulunduğuna dikkat çeken Türüdi, “Biz önlem kararlarını veriyoruz ancak süreci daima denetleyebileceğimiz bir sistemimiz yok.” tabirinde bulundu. Kurumlar ortası uyum eksikliğinin çocuklar üzerinde yıpratıcı bir tesir yarattığını lisana getiren Türüdi, “Birçok kurum tıpkı çocuk üzerinde farklı vazife alanlarıyla çalışıyor ancak bu süreci bütüncül biçimde koordine eden bir düzenek yok. Bu da çocukların kurumlar ortasında daima gidip gelmesine ve hırpalanmasına neden oluyor. Biz uyumun tek bir kontrol altında sağlanmasını öneriyoruz.” dedi.
En kritik sıkıntılardan birinin ise önlemlere uymayan aileler için caydırıcı bir yaptırım sisteminin bulunmaması olduğunu belirten Türüdi, “Tedbir kararlarına karşın ailelerin kıymetli bir kısmının bu kararlara uymadığını görüyoruz. Toplumsal inceleme raporlarının daha kapsamlı ve araştırmacı olması, orta duruşmalarla önlemlerin denetlenmesi, kurumlar ortası bütüncül bir takip modeli oluşturulması, ailenin sürece etkin biçimde dahil edilmesi ve önleme uymayan aileler için kademeli yaptırım düzeneklerinin hayata geçirilmesi gerekiyor.” sözünde bulundu.
Prof. Dr. Gökhan Oral: “12 yaş altı için cürmün manevi ögesi oluşmaz”
İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gökhan Oral “Suça Giden Yol Nerede Başlar? Risk Faktörlerini ve Güzelleştirici Yaklaşımlar” başlıklı konuşmasında, çocuk, cürüm ve adalet kavramlarının bugüne kadar çoğunlukla yetişkin merkezli ele alındığını belirterek, “Birinci tespitim şu: ‘Çocuk’ ve ‘suç’ sözleri, muhakkak bir yaşta yan yana getirilemez. Esasen 12 yaş altı için hatanın manevi ögesi oluşmaz. Orada hata yoktur. Asıl tartışma 12–18 yaş aralığında başlıyor. Bu 18 yaş sıkıntısının tıbbi ya da psikiyatrik bir karşılığı yok. Keşke 25 dense. En azından biyolojik ve ruhsal gelişimle daha uyumlu olurdu.” diye konuştu.
Prof. Dr. Oral, “Ben ‘çocuk suçluluğu’ yerine, ‘kanunla ihtilafa düşmüş çocuk’ tabirini kullanmayı tercih ediyorum. Zira çocuk, büyüğün küçültülmüş hâli değildir. Diğer bir varlıktır. O yüzden çocuk hastalıkları, çocuk psikiyatrisi, pedagoji vardır. Adalet sistemi de buna nazaran farklı olmalıdır. ‘Erişkine verilen cezanın yarısını çocuğa verelim’ anlayışı gerçek değildir.” biçiminde konuştu.
Çocuk suçluluğu artık “basit hırsızlık”tan “organize ve nitelikli suçlar”a evrildi
İstanbul Vilayet Emniyet Çocuk Şube Müdürü Özlem Temur, son yıllarda suça sürüklenen çocukların profilinde yaşanan çarpıcı değişime ve dijitalleşen kabahat dünyasına karşı yürütülen çalışmalara dikkat çekti. PDR (Rehberlik ve Ruhsal Danışmanlık) mezunu bir emniyet müdürü olarak sahada edindiği 20 yıllık tecrübeyi paylaşan Temur, çocuk suçluluğunun artık “basit hırsızlık”tan “organize ve nitelikli suçlar”a evrildiğini vurguladı.
Çocuk suçluluğunun karakter değiştirdiğini belirten Temur, “Özellikle 2023’ten bu yana çocuklarımız maalesef nitelikli cürümlere karışmaya başladılar. Çocuğun çocuğu yahut bir yetişkini öldürmesi, organize örgütlü hatalar ve uyuşturucu kabahatleri üzere… Artık mahcubiyet duyan çocuktan, yaptığı hatası bir itibar haline dönüştüren, irtibattan uzaklaşan bir çocuk kümesiyle karşı karşıyayız.” dedi.
Kayıp çocuklarda “24 saat” yanlışı, “hemen müracaat edin”
Kamuoyunda yanlış bilinen bir “rivayeti” düzelten Temur, “Zaman vakit medyaya da yansıyor, ’24 saat geçmeden polise müracaat edilemez’ diye yanlış bir algı var. Bu bir rivayettir gidiyor. Çocuğun kaybolduğu bilgisi edinildiği andan itibaren herkes gelip başvurabilir. Biz bir suça karışmadan ya da önemli bir mağduriyet yaşamadan o çocuğumuza ulaşmak istiyoruz. Vakit kaybetmeden yapılan müracaat bizim için hayati ehemmiyet taşıyor.” sözünde bulundu.
Bir çocuğun bir çocuğu öldürdüğü olaylar
Bir çocuğun bir çocuğu öldürdüğü olaylara da işaret eden Temur, “Biz birebir anda hem mağdur tarafı hem de kuşkulu tarafı görüyoruz. Her iki taraf da çocuk; birden fazla vakit ya yaşıtlar ya da ortalarında sırf bir–iki yaş fark bulunuyor. Bu türlü bir olayda mağdur çocuğun ailesi doğal olarak, ‘Alabileceği en ağır cezayı alsın; zira benim canım yandı. Benim de çocuğum çocuktu, onun da hayalleri vardı ve elinden alındı, onun da hakkı var’ diyerek adalet talep ediyor. Öte yandan karşımızda yeniden bir çocuk var; kuşkulu de çocuk. İşte tam bu noktada çok güç bir istikrarla karşı karşıya kalıyoruz. Hangi kapıların açılacağı, nasıl bir yol haritası izleneceği son derece kritik. Temennimiz, bu mevzuda sağlıklı ve bütüncül bir yol haritasının çizilmesi ve bunun ülkemiz için güzel sonuçlar doğurmasıdır.” diye konuştu.
İstanbul’da Taşınabilir Okul Timleri (MOT)
İstanbul’da uygulanan ve Türkiye’de gibisi olmayan güvenlik modellerinden bahseden Temur, “Türkiye’de uygulaması tek olan Taşınabilir Okul Timleri (MOT) sistemimiz var. Çocuk, trafik ve asayiş polisinden oluşan üç kişilik gruplarımız yalnızca okul etraflarında vazife yapıyor. Okul etrafındaki parklar, metruk binalar, internet kafeler ve inhisar bayileri daima denetleniyor. Okul müdürleriyle direkt bir WhatsApp bağlantı ağımız var. Rastgele bir sorunda 112’yi beklemeden, bir telefon kadar uzağız.” biçiminde konuştu.
Suça sürüklenen ve mağdur çocuklarla alanda birebir çalışan Hasret Temur, “Biz, toplumun adeta kanayan yaralarıyla çalışıyoruz. Bilhassa 15 yaş hem toplum açısından hem de alanda çalışan bizler açısından endişeli bir eşik hâline geldi. ‘Bu çocukları hakikaten çocuk olarak nasıl tanımlayacağız?’ sorusu artık çok önemli bir tartışma başlığıdır.” dedi.
Ceza infaz sistemi ve ilgili mevzuat tekrar gözden geçirilmeli
Sahada çalışırken kimi çocuklarda derin bir pişmanlıkla karşılaştıklarını söz eden Hasret Temur, “İçine doğdukları şartlara baktığınızda, pek çok etkenin onları bu noktaya ittiğini görüyorsunuz. Bu çocuklarda bir mahcubiyet oluyor ve sunmak istediğiniz her türlü takviye ve yardıma açık hâle geliyorlar. Fakat tablonun bir de başka yüzü var. Bilhassa 15–18 yaş aralığında, hatta artık 14 yaşlara kadar düşen bir kümeden kelam ediyoruz. Bu kümedeki birtakım çocuklar giderek daha nitelikli cürümlere karışıyor. Silah kullanma hünerine sahip, attığını vuran, bıçakla öldürebilen çocuklardan bahsediyoruz. Evet, bedensel gelişimini tamamlamamış olabilir; fakat bir yetişkini öldürebilecek fizikî güce ya da maharete sahip olabiliyor. Sonuçta bir insanın vefatına sebebiyet verebiliyor. Tam da bu nedenle, bu çocukları sırf kronolojik yaşlarıyla değil; akli, zihinsel, ruhsal ve toplumsal gelişimleriyle birlikte çok taraflı pahalandırmak zorundayız. Ceza infaz sisteminin ve ilgili mevzuatın tekrar gözden geçirilmesi gerektiğini düşünüyoruz.” biçiminde konuştu.
Murat Kalkan: “Denetimli hürlük, toplumda hâlâ tam olarak tanımlanamayan bir sistem”
İstanbul Kontrollü Özgürlük Müdürü Murat Kalkan da Türk Kontrollü Özgürlük sistemindeki uygulamaları anlattı. Murat Kalkan, kontrollü hürlük sisteminin toplumda yanlış algılandığını belirterek, sistemin sırf “serbest bırakma” değil; tıpkı vakitte güçlü bir kontrol, kısıtlama ve rehabilitasyon düzeneği içerdiğini vurguladı.
Çocuklara yönelik uygulamalar ve alandaki tecrübelerini paylaşan Kalkan, “Denetimli özgürlük, birebir anda hem kısıtlama hem de rehabilitasyon içeren çok kapsamlı bir sistemdir. Kısa vadeli mahpus cezalarında seçenek yaptırımlar devreye girebiliyor; kamuya faydalı işte fiyatsız çalışma, eğitim kurumuna devam üzere önlemler uygulanıyor.” dedi.
Çocuklar için de elektronik kelepçe uygulaması başlatıldı
Türkiye genelinde 149 denetimli serbestlik müdürlüğü olduğunu tabir eden Kalkan, “Hâlihazırda 440 bin yetişkin, 8 bin 736 suça sürüklenen çocuk kontrollü hürlük kapsamında. Bunların 27 bin 778’i bayan, 421 bini erkek, 11 bin 450’si ise yabancı asıllı. 2025 yılı prestijiyle müdürlüğümüzde; 12 yaşında 17, 13 yaşında 63, 14 yaşında 99, 15 yaşında 174, 16 yaşında 313, 17 yaşında 460 çocuğun rehabilitasyon ve infaz sürecini yürüttük. Çocuk hizmetleri, yetişkinlere kıyasla çok daha ağır ve çok daha hassas bir yükümlülük alanı. Her çocuk için risk tahlili yapılıyor; tekrar hata sürece, unsur kullanımı üzere riskler belirleniyor ve buna nazaran ferdî bir plan hazırlanıyor. Kimi çocuklar haftanın yedi günü imza atıyor, geceleri meskenden çıkmaları yasaklanıyor. Artık çocuklar için de elektronik kelepçe uygulaması başlatıldı. Hatta uygun şartlarda, ceza infaz kurumundaki çocukların konut hapsine alınması tarafında yeni çalışmalar var.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
