İstinye Üniversitesi Sıhhat İdaresi doktora programı mezunu Dr. Elif Akdemirel’in“Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğinin Sıhhat Sonuçları ile İlişkisi” başlıklı araştırması, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin sırf bir hak ihlali değil, birebir vakitte global ölçekte tesirli bir halk sıhhati sorunu olduğunu ortaya koyuyor. Akdemirel, eşitsizliğin yaygınlığı, sürekliliği ve önlenebilir sıhhat sonuçlarına yol açması nedeniyle “görünmeyen, sessiz bir salgın” olarak kıymetlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Araştırmaya nazaran, bayanların cinsiyetleri nedeniyle maruz kaldıkları ayrımcılık, sıhhatlerini hem direkt hem de dolaylı biçimde olumsuz etkiliyor. Sıhhat bilgisine ve hizmetlerine erişimdeki mahzurlar, düşük eğitim ve gelir seviyesi, karar alma sistemlerinden dışlanma üzere faktörler; istenmeyen gebelikler, anne vefatları, cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve şiddet üzere riskleri artırıyor. Birleşmiş Milletler bilgileri, her beş kız çocuğundan birinin 18 yaşından evvel evlendirildiğini ve dünya genelinde 230 milyon kız çocuğu ve bayanın kadın sünnetine maruz kaldığını ortaya koyuyor.
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği erkekleri de etkiliyor
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği sırf bayanları değil, erkekleri de etkiliyor. Akdemirel’e nazaran erkeklere yüklenen riskli davranış kalıpları; sigara, alkol ve husus kullanımını artırırken, sıhhat hizmetlerinden yararlanma isteksizliği erken ölümlere yol açabiliyor. Bu durum, önlenebilir hastalıklar nedeniyle hayat mühletinin kısalmasına neden oluyor.
Araştırma, eşitsizliğin nesiller ortası sıhhat meselelerini da derinleştirdiğini gösteriyor. Anne eğitiminin düşüklüğü, yetersiz beslenme ve sıhhat hizmetlerine erişimdeki sıkıntılar; düşük doğum yüklü bebeklerin dünyaya gelmesine ve bebek-çocuk ölümlerinin artmasına yol açıyor. Akdemirel, bu tablonun çocuk ölümlerinin sadece yoksullukla değil, eğitim, sıhhat ve gelir üzere temel kaynakların adaletsiz dağılımıyla alakalı olduğunu vurguluyor.
Bütüncül siyasetler gerekiyor
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın 2025 raporuna nazaran, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin en yüksek olduğu ülkeler ortasında Yemen, Nijerya, Somali, Çad ve Afganistan yer alıyor. Bu ülkelerde anne vefat oranları ve adölesan doğurganlık suratları son derece yüksekken, Danimarka ve Norveç üzere eşitlikte güzel performans gösteren ülkelerde hem hayat mühleti daha uzun hem de anne ve çocuk vefatları çok daha düşük düzeylerde.
Akdemirel, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasının kısa vadede anne vefatları ve adölesan gebeliklerde, uzun vadede ise jenerasyonlar ortası sıhhat eşitsizliklerinde bariz güzelleşmeler yaratacağını belirtiyor. Fakat bunun sırf sıhhat siyasetleriyle değil; eğitim, istihdam, toplumsal teminat ve karar alma süreçlerinde eşitliği hedefleyen bütüncül siyasetlerle mümkün olabileceğinin altını çiziyor.
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri ise toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin doğumda beklenen hayat müddetini kısaltması. Bu sonuç, “eşitsizlik öldürür” sözünün bilimsel karşılığını ortaya koyarken, siyaset yapıcılara da net bir ikaz sunuyor: Sıhhatte kalıcı ve sürdürülebilir güzelleşme, fakat toplumsal cinsiyet eşitliğini merkeze alan önleyici ve dallar ortası siyasetlerle mümkün.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
