İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü ile İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, iklim krizinin derinleştirdiği kuraklık riskine karşı yer altı su kaynaklarını dijital teknolojilerle izlemeye hazırlanıyor. Proje Avrupa Birliği dayanağı kapsamında 1 milyon Euro bütçeyle yürütülecek. İzmir’in bilhassa kıyı ilçelerinde bulunan akiferlerde deniz suyu teşebbüsü (tuzlanma) riski anlık olarak takip edilecek ve erken ihtar sistemi kurulacak.
İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü, suyun geleceğini garanti altına almak ve iklim krizinin yarattığı kuraklık riskine karşı kentin su kaynaklarını korumak maksadıyla çalışmalarını sürdürüyor. İZSU Genel Müdürlüğü ile İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü iş birliğinde, Avrupa Birliği finansmanıyla yürütülen “Dijital Dünyada İklim Değişikliği İçin Kentsel Yeraltı Suyu Sürdürülebilirliği” projesi kapsamında, İzmir’de yer altı su kaynaklarının dijital sistemlerle izlenmesi hedefleniyor. Bilhassa kıyı bölgelerinde deniz suyu teşebbüsü (tuzlanma) riskine karşı erken ihtar düzeneği kurulması planlanıyor. Projenin başlangıç toplantısı, Tarihi Havagazı Fabrikası’nda yapıldı. Panele, İzmir Büyükşehir Belediyesi Lider Vekili Dr. Zafer Levent Yıldır, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Rektörü Prof. Dr. Yusuf Baran, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İklim Değişikliğine Uyum ve Lokal Siyasetler Dairesi Başkanlığı’ndan Meteoroloji Mühendisi Furkan Keskin, Seferihisar Belediye Başkanı İsmail Yetişkin, İZSU Genel Müdürü Gürkan Erdoğan, İzmir Planlama Ajansı Lideri Prof. Dr. Koray Velibeyoğlu, akademisyenler ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri katıldı.
Yıldır: Türkiye su gerilimi yaşayan ülkelere yaklaşıyor
Panelde konuşan İzmir Büyükşehir Belediyesi Lider Vekili Dr. Levent Yıldır, iklim değişikliği, artan nüfus ve kentleşmenin su kaynakları üzerindeki baskıyı her geçen yıl artırdığını belirterek, kişi başına düşen kullanılabilir su ölçüsünün Türkiye’de son yıllarda süratle azaldığını vurguladı. Türkiye’nin kullanılabilir yıllık su potansiyelinin yaklaşık 112 milyar metreküp olduğunu söz eden Yıldır, “2000’li yılların başında Türkiye’de kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su ölçüsü yaklaşık 1.600 metreküp düzeyindeydi. Bugün ise bu ölçü 2024 prestijiyle yaklaşık 1.300 metreküp düzeyine kadar düşmüş durumda. Mevcut eğilim devam ederse 2050 yılında kişi başına düşen su ölçüsünün 1.200 metreküp civarına gerilemesi bekleniyor. Bu tablo, Türkiye’nin giderek su gerilimi yaşayan ülkeler kategorisine yaklaştığını gösteriyor” halinde konuştu.
“Modern dünyada riskler giderek artıyor”
Su kaynakları üzerindeki baskının artmasının en önemli nedenleri ortasında kentleşme, ziraî üretim ve artan tüketim yer aldığının altını kıymetle çizen Dr. Yıldır, “Modern dünyada karşı karşıya olduğumuz riskler giderek artıyor ve karmaşıklaşıyor. Bugün risk su olabilir, yarın hava kirliliği, orman yangınları yahut öteki çevresel krizler olabilir. Bu nedenle içinde bulunduğumuz devirde en değerli vazifemiz, ortaya çıkan bu riskleri bilimsel yaklaşımla öngörmek ve önleyici siyasetler geliştirmektir. Bugün karşı karşıya olduğumuz sıkıntılara sadece teknik ya da mühendislik perspektifiyle bakmak kâfi değildir. Bunların hepsi bir ortada ele alınması gereken karmaşık bir tabloyu oluşturuyor. Lakin bu zorlukların üstesinden gelmenin yolu uygun bir idare anlayışından ve güçlü bir uyumdan geçmektedir. Bugün burada paylaşılan bilgiler, yürütülen projeler ve yapılacak çalışmalar bu açıdan büyük değer taşıyor. Bugüne kadar oluşturduğumuz kültürel alışkanlıklarımızı, kıymetlerimizi ve üretim-tüketim biçimlerimizi tekrar düşünmek zorundayız. Gerekirse bunların yerine daha sürdürülebilir modeller geliştirmemiz gerekiyor. Zira doğayı yok ettiğimizde yerine koyabileceğimiz yeni bir tabiat yok. Bu nedenle her zamankinden daha dikkatli, daha ihtimamlı ve daha sorumlu davranmak zorundayız” dedi.
Baran: Krizi akılla ve bilimle yönetmek mümkün
İYTE Rektörü Prof. Dr. Yusuf Baran, insanlığın direkt kullanabileceği suyun hudutlu olduğuna dikkat çekerek, “Küresel iklim krizi giderek belirginleşiyor. Bu kriz nitelikli akılla, bilimle ve farkındalığı yüksek bir toplumla yönetilebilir. Zelzelesi engelleyemeyiz fakat bilimsel sistemlerle güçlü kentler inşa edebiliriz. Seli büsbütün ortadan kaldıramayız fakat gerçek altyapı ve planlamayla tesirlerini azaltabiliriz. Global iklim krizi ve su sorunu da tıpkı halde ele alınmalıdır” dedi. Akdeniz havzasının global iklim değişikliğinden en çok etkilenecek bölgelerden biri olduğuna işaret eden Baran, sürdürülebilir su idaresi ve kent planlamasının değerini vurguladı.
“Bu proje kıymetli bir ekolojik girişimdir”
Yusuf Baran, dünyadaki tatlı su kaynaklarının yaklaşık yüzde 30’unun yeraltı sularından oluştuğunu hatırlatarak, bu kaynakların korunmasının değerine dikkat çekti. “Bugün konuştuğumuz proje, çağımızın üç temel dönüşümünü bir ortaya getiriyor: dijital dönüşüm, toplumsal dönüşüm ve yeşil dönüşüm. Dijitalleşme, su kaynaklarının izlenmesi ve yönetilmesini sağlarken; yeşil dönüşüm, su kaynaklarının korunmasını kapsıyor. Toplumsal dönüşüm ise bu hususta farkındalık yaratmayı hedefliyor. Elde edilecek sonuçlar ve bilgiler, toplumun su kaynakları konusundaki şuur seviyesini artıracaktır. Münasebetiyle bu proje, üç temel dönüşümü bir ortaya getiren değerli bir ekolojik girişimdir” dedi.
“Su idaresi artık ulusal bir siyaset meselesidir”
İklim değişikliğinin sadece kuraklık manasına gelmediğini vurgulayan Baran, şunları söyledi:
“Bazen 6 ayda yağması gereken yağmur 6 saatte düşüyor. İzmir’de de uzun müddet yağmayan periyotların akabinde ani ve ağır yağışlar, toprağın suyu emememesiyle sonuçlanıyor. Bu suyun tarımda ve hayatta kullanılabilmesi gerekir. Toplumda su tasarrufu ekseriyetle ferdî kullanım üzerinden konuşulur, meğer toplam su tüketiminin yaklaşık yüzde 69’u tarımda, yüzde 19’u endüstride ve yalnızca yüzde 10’u konutlarda gerçekleşiyor. Bu nedenle su idaresi artık sırf ferdî değil, ulusal bir siyaset olarak ele alınması gereken hayati bir bahistir. Tarım ve su idaresinde yapılan yanlışlar tatlı su kaynaklarının tuzlanmasına, toprakların verimsizleşmesine ve ekolojik istikrar kaybına yol açıyor. Bilimin en kıymetli özelliği sırf problemleri çözmek değil, onları evvelce görüp engellemektir. Zelzele, sel ya da iklim krizinde asıl olan felaket gerçekleşmeden evvel tedbir almaktır. Bugün konuştuğumuz proje de bu anlayışın bir kesimidir. İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nün memleketler arası su araştırmaları ünitesiyle yürütülen bu proje, dünya genelinde yapılan yüzlerce müracaat ortasından seçilen kıymetli bir çalışmadır.”
Keskin: Global sıcaklık artışı yaklaşık 1,5 dereceye ulaştı
İklim Değişikliğine Ahenk ve Mahallî Siyasetler Dairesi Başkanlığı Meteoroloji Mühendisi Furkan Keskin, iklim değişikliğinin tesirlerinin artık günlük ömürde da hissedildiğini belirtti. Artan sıcaklıkların, azalan yağışların ve deniz düzeyindeki yükselmenin, bilhassa su kaynakları ve etraf üzerinde önemli riskler oluşturduğuna değinen Keskin, “Akdeniz havzasındaki İzmir üzere kıyı kentleri bu riskleri daha ağır biçimde yaşıyor. İklim değişikliği artık geleceğe dair bir öngörü değil; bugün hayatımızı direkt etkileyen bir gerçek. Sanayi ihtilali öncesi periyoda kıyasla global ortalama sıcaklık artışı yaklaşık 1,5 dereceye ulaştı ve bu artışın devam etmesi durumunda önemli çevresel ve ekonomik riskler doğabilir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2025 Türkiye İklim Kıymetlendirme Raporu’na nazaran, Türkiye’de ortalama sıcaklık 15,1 santigrat derece olarak ölçüldü; bu, 1991–2020 ortalamasının 1,1 derece üzerinde ve son 25 yılın en sıcak beşinci yılı oldu. Temmuz 2025 ise ortalama 26,5 santigrat derece ile son 25 yılın en sıcak temmuz ayı olarak kayıtlara geçti.
“2025, son 61 yılın en düşük kış yağışıyla kayıtlara geçti”
Keskin, 2025’te Türkiye genelinde ortalama yağışın 449,6 mm olarak gerçekleştiğini, bunun 1991–2020 ortalamasına nazaran yüzde 27,6 azalma manasına geldiğini belirterek, “2025, son 61 yılın en düşük kış yağışı düzeylerinden biri olarak kaydedildi. Bu durum tarım, su kaynakları, güç ve insan sıhhati üzerinde önemli baskılar oluşturuyor” dedi İklim değişikliğiyle çabada azaltım, ahenk ve sürdürülebilir kalkınmanın ehemmiyetine işaret eden Keskin, 2025 Temmuz’da yürürlüğe giren İklim Kanunu ile Türkiye’nin iklim siyasetleri ve güç dönüşümünde daha görünür hale geldiğini belirtti. Keskin, “Yerelde yürütülen her proje, büyük dönüşüm sürecinin bir kesimidir. Bilhassa su idaresi, kentlerin iklim değişikliğine ahenk sağlamasında kritik rol oynuyor..= İzmir’in dirençli bir kent olma gayesini güçlendirecek ve başka kentler için yol gösterici olacaktır” dedi. İYTE Proje Koordinatörü Prof. Dr. Alper Baba ise projeyi panelde ayrıntılandırdı.
İZSU’dan kuraklığa karşı tedbir ve yeni su kaynakları
İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü, son yıllarda yaşanan kuraklık ve düşük yağışlara karşı idari ve teknik tedbirler aldı. Kademeli su tarifeleri, park ve bahçe aboneliklerinin iptali ile kayıp-kaçakla uğraş üzere uygulamaların yanı sıra yeni su kaynakları sisteme dahil edildi. Bu kapsamda Güzelhisar Barajı’nda 20 yıldır kullanılmayan isale sınırı onarılarak kente su sağlandı. Gördes Barajı’nın meyyit hacminden yüzer pompalarla su alındı, Halkapınar, Menemen, Sarıkız ve Göksu kuyuları yenilendi. Ayrıyeten Halkapınar’da 7 bin metreküplük depo ve terfi merkezi inşa edildi.
Tuzlanma riski büyüyor
İzmir’e içme suyu sağlayan yaklaşık 1600 kuyudan 318’i kıyı ilçelerde bulunuyor. Kıyı bölgelerindeki akiferlerde deniz suyunun yeraltı suyu rezervlerine karışması nedeniyle tuzlanma riski giderek artıyor. Yeni proje kapsamında, İzmir’in kıyı bölgelerindeki yeraltı suyu kaynakları dijital sensörler ve izleme sistemleriyle takip edilecek; muhtemel tuzlanma riskleri erken evrede tespit edilerek tedbir alınabilecek.
AB’den projeye 1 Milyon Euro destek
İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSU Genel Müdürlüğü ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü iş birliğiyle hazırlanan “Dijital Dünyada İklim Değişikliği İçin Kentsel Yeraltısuyu Sürdürülebilirliği” projesi, Avrupa Birliği ve Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından desteklenen Türkiye İklim Değişikliği Hibe Programı (AB-TR CCGP) kapsamında dayanak almaya hak kazandı. Toplam bütçesi 1 milyon Euro olan proje ile yeraltı suyu kaynaklarının korunması, dijital izleme altyapısının geliştirilmesi, tuzdan arındırma pilot uygulamaları ve iklim değişikliğine ahenk siyasetlerinin güçlendirilmesi hedefleniyor. Proje kapsamında Bergama’dan Selçuk’a uzanan kıyı şeridindeki akiferlerin tamamı çevrim içi olarak izlenecek.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
