Kanser tedavisinde son yıllarda değerli bir değişim yaşanıyor. Artık amaç sırf tümörü küçültmek ya da hastalığı denetim altına almak değil; tıpkı vakitte hastanın fizikî gücünü, bağımsızlığını, ömür kalitesini korumak ve artırmak. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 20 milyon kişi kanser tanısı alırken, erken teşhis ve gelişmiş tedaviler sayesinde sağ kalım oranları giderek artış gösteriyor. Lakin tedavi sürecinin vücutta bıraktığı izler, birden fazla vakit en az hastalığın kendisi kadar yıpratıcı olabiliyor.
Kemoterapi, radyoterapi ve cerrahi müdahaleler; kas kaybı, istikrar meseleleri, hareket kısıtlılığı, lenfödem ve kronik yorgunluk üzere önemli sorunlara yol açabiliyor ve uzmanlara nazaran her üç hastadan ikisinde besbelli kas gücü kaybı ortaya çıkıyor. İşte bu noktada onkolojik rehabilitasyon, tedavinin tamamlayıcısı değil, ayrılmaz bir kesimi olarak öne çıkıyor. Onkolojik rehabilitasyonun ehemmiyetine dikkat çeken Acıbadem Üniversitesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, süreci bütüncül bir bakış açısıyla pahalandırmak gerektiğini vurguluyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Kanser tedavisinde tümörü küçültmek ya da ortadan kaldırmak kadar, hastanın kas gücünü ve dayanıklılığını korumak, günlük ömür aktivitelerini sürdürebilmesini sağlamak da büyük ehemmiyet taşıyor” diyor. Bilhassa kemoterapi sürecinde ortaya çıkan kas kütlesindeki azalmanın tedaviye toleransı azalttığını da belirten Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Ciddi kas kaybı yaşayan hastalarda komplikasyon oranlarının daha yüksek olduğunu biliyoruz. Bununla birlikte erken periyotta başlanan bireye özel idman programları kas kaybını kıymetli ölçüde azaltabiliyor” tabirlerini kullanıyor…
Onkolojik rehabilitasyonun faydalarından kelam eden Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Onkolojik rehabilitasyon; göğüs kanseri cerrahisi sonrası her beş hastadan birinde görülen lenfödem riskinin azaltılmasında büyük yarar sağlıyor. Erken periyotta başlanan kollayıcı antrenman ve manuel terapi uygulamaları ile bu risk kıymetli ölçüde azaltılabiliyor. Onkolojik rehabilitasyon ayrıyeten akciğer kanseri sonrasında teneffüs kapasitesinin korunmasında, kolon ve rektum kanseri ameliyatlarından sonra karın kaslarının güçlendirilmesinde, prostat kanseri sonrası pelvik taban işlevlerinin desteklenmesinde ve beyin tümörü cerrahileri sonrasında istikrar ve uyumun tekrar kazandırılmasında büyük değer taşıyor” diyor.
Amaç Yalnızca Hayatta Kalmak Değil, Kaliteli Yaşamak
Yapılan çalışmalar, tertipli rehabilitasyon programına katılan kanser hastalarında hastanede yatış mühletinin kısaldığını, tedaviye ahengin arttığını ve günlük ömür aktivitelerinde bağımsızlığın güçlendiğini gösteriyor. Ayrıyeten depresyon ve anksiyete oranlarında azalma, istikrar ve uyum kaybında güzelleşme ve kas gücünde artış gözlemleniyor.
Örneğin Journal of Clinical Oncology’de yayımlanan geniş kapsamlı bir meta-analiz, kanser hastalarında uygulanan yapılandırılmış antrenman programlarının kanser ile bağlantılı yorgunluğu manalı seviyede azalttığını ve fizikî işlevleri besbelli biçimde güzelleştirdiğini ortaya koyuyor. Benzeri şekilde The Lancet Oncology’de yayımlanan bir öteki çalışma, tedavi sürecinde uygulanan idman ve rehabilitasyon programlarının ömür kalitesini artırdığını ve ruhsal uygunluk halini güçlendirdiğini bildiriyor. Uzmanlara nazaran bu datalar, onkolojik rehabilitasyonun destekleyici bir uygulama değil, kanser tedavisinin bilimsel temele dayanan tamamlayıcı bir bileşeni olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Onkolojik rehabilitasyon hastanın sadece fizikî değil, ruhsal dayanıklılığını da artırır. Maksat sadece hayatta kalmak değil, kaliteli yaşamak olmalıdır” diyerek rehabilitasyonun ömür kalitesine olan katkısını da vurguluyor.
Evde Yapılabilecek Kolay Lakin Tesirli Egzersizler
Uzman denetiminde planlanmak kaydıyla, hastaların meskende sürdürebileceği kimi temel idmanlar tedavi sürecine değerli katkı sağlıyor. Günlük 20–30 dakikalık hafif tempolu yürüyüş, dayanıklılığı artırarak kas kaybını azaltmaya yardımcı olurken; derin nefes alıp denetimli verme halinde uygulanan teneffüs antrenmanları ise bilhassa akciğer kapasitesinin korunmasında tesirli oluyor. Göğüs kanseri cerrahisi sonrası omuz eklem hareket açıklığını korumak ve artırmak hedefiyle üst ekstremiteye, şiddeti ve müddeti hastalığın evresine nazaran değişen kuvvetlendirme ve germe hareketleri öneriliyor. Bu biçimde hem eklem hareket açıklığının sağlanmasına hem de kas kuvveti kaybının önlenmesine katkı sağlanıyor. Sandalyeden denetimli formda oturup kalkma antrenmanı, alt ekstremite kas gücünü destekliyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Egzersiz ilaç üzeredir; gerçek dozda ve bireye özel uygulanmalıdır. Her hasta için program farklı planlanmalı ve kesinlikle uzman denetiminde ilerlenmelidir” diyor.
Kanser Hastalarında Antrenman Kronik Yorgunluğu Azaltıyor
Kanser hastalarının yüzde 70 ila 80’i tedavi sürecinde, bilhassa dinlenmekle geçmeyen bir yorgunluk yaşıyor. Bu tablo, hastaların günlük ömür aktivitelerini önemli biçimde kısıtlayabiliyor ve ruhsal olarak da yıpratıcı olabiliyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Paradoks üzere görünse de denetimli idman yorgunluğu azaltıyor. Haftada birkaç gün yapılan hafif ve orta şiddette aerobik ve dirençli antrenmanların, yorgunluğu bariz biçimde azalttığını gösteren güçlü bilimsel bilgiler var” diyor.
Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu’na göre özellikle düşük yoğunluklu, sürdürülebilir antrenmanlar bu süreçte büyük kıymet taşıyor. Örneğin günde 15–20 dakikalık hafif tempolu yürüyüş, dolanımı artırarak güç seviyesini yükseltebiliyor. Tıpkı formda sandalyede oturur durumda yapılan kalça ve diz eklemine yönelik kolay idmanlar ve denetimli otur-kalk antrenmanları, kas gücünü desteklerken çok efor gerektirmiyor. Derin nefes alıp denetimli verme formunda uygulanan teneffüs idmanları ise hem akciğer kapasitesini müdafaaya yardımcı oluyor hem de gevşeme sağlayarak gerilim seviyesini azaltabiliyor.
Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu, “Burada kıymetli olan yoğunluk değil, idmanların sistemli yapılmasıdır. Hastalar kendilerini tüketmeden, denetimli ve planlı halde hareket etmeli. Antrenman, yanlışsız uygulandığında yorgunluğu artırmaz; tam bilakis azaltır” sözlerini kullanıyor. Onkolojik rehabilitasyon, kanser tedavisini sırf hastalığı denetim altına alan bir süreç olmaktan çıkarıp, hastayı tekrar hayatın içine kazandırmayı hedefliyor. Doç. Dr. Özlem Feyzioğlu’na göre hakikat vakitte başlanan ve tertipli sürdürülen rehabilitasyon programları, kanserle gayrette hem fizikî hem de ruhsal gücü artırarak hastalara daha kaliteli bir ömür sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
