Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk – Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Lale Allahyarova, kardeş kıskançlığı ve bu süreçte ebeveynlerin dikkat etmesi gerekenler hakkında bilgi verdi.
Kıskançlık çevresel faktörlerle, çocuğun kendisiyle, mizacıyla ya da yaş aralığıyla ilgili olabilir!
Kardeş kıskançlığının, neredeyse her görüşmede ailelerle gündeme alınan bir mevzu olduğunu tabir eden Dr. Lale Allahyarova, “Çünkü psikiyatrik bir rahatsızlık olmasa bile, farklı belirtilerle neredeyse her ailede görülebilecek bir durum.” dedi.
Kardeş kıskançlığını hayatın doğal akışında olması gereken bir süreç olarak tanımlayan Dr. Allahyarova, “Kardeşi doğana kadar ebeveynin sevgisini ve ilgisini tek başına alan çocuk, bunu birisiyle paylaşmak durumunda kalır. Çocuklar her vakit tıpkı yansıyı vermez; kardeş geldiğinde ne reaksiyon vereceğini belirleyen birçok faktör vardır. Bu faktörler çevresel olabilir, çocuğun kendisiyle, mizacıyla ya da yaş aralığıyla ilgili olabilir.” halinde konuştu.
1,5–3,5 yaş aralığındaki çocuklarda kardeş kıskançlığı daha sık görülüyor!
Özellikle 1,5–3,5 yaş aralığındaki bir çocuğun, kardeşi doğduktan sonra kardeş kıskançlığı hissetme ihtimalinin daha yüksek olduğuna dikkat çeken Dr. Lale Allahyarova, “Bunun öncelikli sebebi, çocuklarda kalıcı hafızanın iki yaştan sonra oluşmaya başlamasıdır. Kardeşi olan bir çocuk, kendisine hiç bakım verilmemiş ve yeni doğan çocuğa daima bakım veriliyormuş üzere bir algıya sahip olabilir.” dedi.
Bu yaş aralığındaki bir çocuğun hâlâ ebeveynine bağımlı bir alaka sürdürdüğünü ve ilgi, güvenlik, beslenme üzere gereksinimlerinin ebeveyn tarafından karşılanmasına muhtaç olduğunu hatırlatan Dr. Allahyarova sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu muhtaçlıkları daha fazla ihtiyacı olan bir bebekle paylaşmak çocuk için zorlayıcıdır. Altı yaş ve üzeri yaş farkının olması da kardeş kıskançlığı için bir risk faktörüdür. Uzun vakittir tek başına sevgi ve ilgi alan bir çocuk, bunu uzun bir ortadan sonra biriyle paylaşmakta zorlanabilir. Kardeş kıskançlığının daha az ağır görülebileceği yaş aralığı ise iki kardeş ortasındaki 4–5 yaş farkıdır. Lakin bu kesin bir belirteç değildir; ebeveyn tavrı ve çocuğun mizacı üzere birçok faktör süreci tesirler.”
Kardeş kıskançlığı doğal bir durum; değerli olan sağlıklı yönetilmesi!
Kardeş kıskançlığı yaşayan çocukların reaksiyonlarının farklı olabileceğini lisana getiren Dr. Lale Allahyarova, “Bazı çocuklar kardeşini görmezden gelerek, güya yokmuş üzere davranabilir. Bu, hiçbir reaksiyon olmadığı manasına gelmez; hislerini tabir edemeyen bir çocukla karşı karşıya olabiliriz.” dedi.
Bazı çocukların kardeşine fizikî şiddet uygulayarak, kimilerinin ise ‘keşke gelmeseydin’ ya da ‘keşke kardeşim olmasaydı’ üzere sözlerle hislerini tabir edebildiklerine işaret eden Dr. Allahyarova, “Bu süreci yönetmek epey kıymetlidir. Kardeş doğmadan evvel ve sonrasında ebeveynlerin dikkat etmesi gereken noktalar vardır. Kardeş kıskançlığı doğal bir durumdur; lakin çocuğun bu duyguyu sağlıklı bir biçimde işleyebilmeyi öğrenmesi gerekir. Aksi halde emsal rekabet durumlarını okulda ya da ileriki ömründe da yaşayabilir.” açıklamasını yaptı.
Kıskançlığı yönetme sürecinde gerçekçi olunması gerekir!
“Kardeş doğmadan evvel, tek çocukken çocuğu çok şımartmamak ve her istediğini yerine getirmemek kıymetlidir.” ihtarını yapan Dr. Allahyarova, gebelik planı varsa ya da gebelik mevcutsa, çocuğa bu durum hakkında bilgi verilmesinin ve çocuğu hazırlamanın değerli olduğunu aktardı.
Bu süreçte gerçekçi olunması gerektiğine vurgu yapan Dr. Allahyarova, şunları söyledi:
“Çocuğa, ‘sana bir oyun arkadaşı gelecek, birlikte oynayacaksınız’ üzere sözler yerine, ‘sen küçükken seni bu türlü besliyorduk, bezliyorduk; o da o denli olacak’ üzere somut ve gerçekçi açıklamalar yapılmalı. Kardeş doğduktan sonra büyük çocuğu kıskançlıkla etiketlemek yanlışsız değildir. Çocuk ‘keşke olmasaydı’ ya da ‘nefret ediyorum’ dediğinde ayıplamak ya da suçlamak yerine dinlemek, anlamak ve ‘bazen ben de yoruluyorum, bazen ben de sinirleniyorum; bu sevmiyoruz manasına gelmez’ bildirisini vermek gerekir. Çocuğa, tıpkı şahsa karşı hem sevgi hem kızgınlık hissedilebileceği anlatılmalı.
Kıyaslamaktan kaçınmak çok kıymetli. ‘Sen büyüksün’ ya da ‘sen küçüksün’ üzere sözlerle sorumluluk yüklemek hakikat değil. Ebeveynler bile bu süreci yönetmekte zorlanırken, çocuğun bunu tek başına yönetmesini beklemek gerçekçi olmaz.”
Dengeyi korumak önemli!
Çocuklar ortasında hengame olduğunda ebeveynin cezalandırıcı ya da taraf tutan bir rolde olmaması gerektiğini kaydeden Dr. Lale Allahyarova, “Taraf tutmadan, ‘bu mevzuda anlaşmalısınız; ya birlikte oynayacaksınız ya da sırayla oynayacaksınız’ üzere yönlendirmeler yapılabilir. Gerekirse her iki çocuğa da eşit halde hudut konulabilir. Burada kıymetli olan dengeyi korumaktır.” dedi.
Bazen tüm gerçek tavırlara karşın sürecin güç ilerleyebileceğini de lisana getiren Dr. Allahyarova, “Ebeveynler her şeyi gerçek yapsa da her vakit istenen sonuç alınmayabilir. Lakin dayanak almak mümkündür. Kardeş kıskançlığı yaşayan bir çocuk için dayanak gerekip gerekmediği birtakım durumlara bağlıdır. Çocuk hislerini bastırıyorsa ya da kardeş doğumundan sonra gerileme (regresyon) gösteriyorsa dayanak almak değerlidir. Örneğin tuvalet eğitimini tamamlamış bir çocuk altına kaçırmaya başlayabilir, tekrar bezlenmek isteyebilir, kendi başına yemek yemeyi bırakabilir ya da emzik isteyebilir. Bu durumlar çocuğun daha fazla ilgi alabilmek için geliştirdiği bir baş etme sistemidir. Tıpkı formda kardeşe yönelik şiddet davranışları da profesyonel dayanak gerektirebilir.” sözlerini kullandı.
Amaç kıskançlığı bitirmek değil, çocuğa rekabetle sağlıklı baş etmeyi öğretmek!
Bu süreçte ebeveynin küçük çocuğu büyükten koruyan ya da büyük çocuğu dışlayan bir tavır sergilememesi gerektiğinin altını çizen Dr. Lale Allahyarova, “Çocukların münasebeti ebeveyn nezaretinde sürdürülmeli; lakin büyük çocuğa da sorumluluk verilerek ailenin bir modülü olduğu hissettirilmelidir. Örneğin bebeğin bezini getirmesini istemek ya da beslenme sırasında küçük misyonlar vermek bu açıdan yararlı olabilir.” dedi.
Psikiyatrik dayanak sürecinde ebeveyn tavırları üzerine çalışıldığı ve çocuk için oyun terapisi önerilebildiği bilgisini paylaşan Dr. Allahyarova, sözlerini şöyle tamamladı:
“Oyun, çocuğun lisanıdır. Çocuk tabir edemediği hisleri oyun aracılığıyla yansıtır. Bastırılan hislerin oyunda ortaya çıkması ve kabul görmesi, çocuğun gerçek hayatta da bu hislerle daha sağlıklı baş etmesini sağlar.
Burada emel kardeş kıskançlığını büsbütün ortadan kaldırmak değildir. Rekabet her vakit olacaktır. Kıymetli olan, bu rekabeti baş edilebilir seviyede tutmak ve çocuğa ileriki ömründe karşılaşacağı rekabet durumlarıyla baş etmeyi öğretmektir. Meskendeki kardeşle yaşanan rekabet, aslında çocuğu hayata hazırlayan bir deneyimdir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
