Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), dijital dönüşümün global ve lokal tesirlerini bütüncül bir bakışla ele alan kapsamlı bir rapor yayımladı. “Dijital Dönüşüm Çağında Data Kapitalizmi, Çağdaş Emperyalizm ve Teknofeodalizm” başlıklı çalışma, bilgi iktisadının yapısal dönüşümünü, dijital sömürü düzeneklerini ve yeni bir egemenlik biçimi olarak teknofeodalizmi tahlil ediyor. Rapor, Türkiye’nin içinde bulunduğu dijital bağımlılık sarmalından çıkışı için somut siyaset teklifleri sunuyor.
Veri Kapitalizmi ve Dijital Sömürünün Global Yüzü
Rapora göre, bilgi kapitalizmi bireylerin dijital ortamda ürettiği bilgilerin sistematik olarak toplanması, işlenmesi ve bu bilgiler üzerinden ekonomik ve siyasi kar elde edilmesi sürecini söz ediyor. Büyük dijital platformların, algoritmik tahakküm aracılığıyla ekonomik faktörlerin yanı sıra birebir vakitte siyasi ve kültürel alanda da belirleyici bir güç haline geldiği belirtiliyor. Bu sürecin, kullanıcıları “dijital serf”, platformları ise “dijital derebeyi” pozisyonuna sürükleyen teknofeodal bir sistemin doğmasına yol açtığının altı çiziliyor. Raporda, bu dönüşümün ekonomik monopolleşme, şahsî saklılığın aşınması, toplumsal manipülasyon ve kültürel sömürü üzere çok boyutlu sonuçlarına dikkat çekiliyor.
Türkiye’nin Bilgi Ekonomisindeki İkili Pozisyonu ve Riskler
Türkiye, global data sistemine değerli ölçüde data sağlayan lakin bu dataları ekonomik, teknolojik ve kültürel kıymete dönüştürmede hudutlu kalan bir ülke pozisyonunda. Raporda vurgulandığı üzere, dijital reklam pazarının yaklaşık %80’i yabancı platformların denetiminde. Şahsî Dataların Korunması Kanunu’nun (KVKK) Avrupa Birliği Genel Bilgi Müdafaa Tüzüğü (GDPR) ile tam uyumlu olmaması, kontrol sistemlerinin yetersizliği ve dijital okuryazarlık düzeyinin düşüklüğü, Türkiye’yi “veri kolonisi” olma riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Bilhassa KOBİ’ler ve dijital platform çalışanları, algoritmik ekosistemlere bağımlı hale gelerek tek taraflı kurallara tabi oluyor.
KOSAM’ın Siyaset Teklifleri: Dijital Egemenlik İçin Çok Boyutlu Bir Yol Haritası
Rapor, Türkiye’nin dijital sömürüden çıkışı ve dijital egemenliğini güçlendirmesi için beş ana başlıkta somut öneriler sunuyor. Hukuki ve kurumsal alanda KVKK’nın GDPR ile tam ahenkleştirilmesi, dijital rekabet maddelerinin hayata geçirilmesi ve bağımsız bir Bilgi Müdafaa Kurumu’nun oluşturulması öne çıkıyor. Teknolojik bağımsızlık için yerli ve açık kaynak tahlillerin kamu kurumlarında yaygınlaştırılması, yerli bulut ve bilgi merkezlerinin kurulması öngörülüyor. Toplumsal dönüşüm kapsamında dijital okuryazarlık eğitimlerinin müfredata eklenmesi, data kooperatiflerinin desteklenmesi ve algoritmik farkındalığın artırılması hedefleniyor. Kültürel bağımsızlık için yerli dijital medya platformları ve içerik üreticilerinin desteklenmesi, anlatı hakkının yasal teminata alınması vurgulanıyor. Uluslararası iş birlikleri çerçevesinde ise OECD, G20 ve bölgesel platformlarda faal rol alınması, dijital egemenlik siyasetlerinin global ölçekte savunulması öneriliyor.
Rapor, dijital egemenlik uğraşının etaplı bir plan dahilinde yürütülmesini öneriyor. Kısa vadede (0-2 yıl) KVKK ıslahatının tamamlanması, dijital okuryazarlık eğitimlerinin başlatılması ve açık kaynak dönüşüm programlarının hayata geçirilmesi hedefleniyor. Orta vadede (2-5 yıl) yerli bulut ve data merkezlerinin kurulması, data kooperatiflerinin yaygınlaştırılması ve yerli yapay zekâ altyapılarının desteklenmesi öngörülüyor. Uzun vadede (5 yıl ve sonrası) ise milletlerarası data diplomasisinin güçlendirilmesi, kültürel anlatı altyapılarının tamamlanması ve kapsamlı bir dijital anayasa ile dijital vatandaşlık sistemlerinin oluşturulması amaçlanıyor.
KOSAM’ın bu raporu, dijital dönüşümün sadece teknolojik bir sorundan ibaret olmadığını; ekonomik, siyasi, kültürel ve toplumsal boyutlarıyla bütüncül bir siyaset yaklaşımını gerektirdiğini ortaya koyuyor. Türkiye’nin dijital egemenlik seyahati, lakin çok paydaşlı, şeffaf ve hak temelli bir stratejiyle muvaffakiyete ulaşabilir. Rapor, akademi, kamu, özel dal ve sivil toplum için yol gösterici bir kaynak olmayı amaçlıyor.
Raporun tam metnine KOSAM web sitesinden (kosam.org) ulaşılabilir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
