Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın, yardım etmenin hem birey hem toplum için ruhsal, biyolojik ve toplumsal açıdan güzelleştirici tesirleri hakkında bilgi verdi.
Yardım etmek, oburu kadar kendi ruh sıhhatinizi da iyileştiriyor!
Psikoloji literatüründe ‘yardım etmek iyileştirir’ tabirinin, bireyin diğerine dayanak sunduğunda sırf karşı tarafın değil, kendi ruhsal uygunluk halinin de güçlendiğini anlattığını aktaran Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Araştırmalar, yardım etme davranışının beyinde dopamin, oksitosin ve serotonin üzere yeterli hissettiren kimyasalların artmasına yol açtığını, bunun da kişinin ruh halini düzenlediğini gösteriyor.” dedi.
Yaşlı bir komşunun alışverişini taşımak ya da bir arkadaşının sıkıntı anında yanında olmak üzere küçük bir takviyenin bile şahısta ‘değerliyim, işe yarıyorum’ hissini tetiklediğini söz eden Aydın, bu nedenle yardım etmenin sırf dışa dönük bir prososyal davranış değil; tıpkı vakitte kişinin içsel dünyasında bir güzelleşme döngüsü başlatan ruhsal bir süreç olduğunu kaydetti.
Yardım etmek, vücut ve ruh üzerinde düzgünleştirici bir tesir yaratıyor!
Yardım etmenin ruh sıhhati üzerindeki tesirlerinin biyolojik, ruhsal ve toplumsal düzenekler üzerinden açıklandığını lisana getiren Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Bilimsel çalışmalar, yardım eden şahısların gerilim hormonlarında azalma, memnunluk hormonlarında artış yaşadığını, bağışıklık sisteminin bile güçlendiğini ortaya koyuyor. Gönüllülük üzerine yapılan uzun devirli araştırmalar, nizamlı yardım eden bireylerin depresyon oranlarının manalı formda düşük olduğunu gösteriyor. Bunun nedeni, yardım etmenin şahısta bir ‘anlam hissi’ oluşturması, kimlik hissini güçlendirmesi ve kişinin kendini daha fonksiyonel hissetmesini sağlamasıdır. Böylelikle yardım etme davranışı, hem biyolojik hem duygusal hem de bilişsel seviyede düzgünleştirici bir tesir yaratır.” açıklamasını yaptı.
Güçlü toplumsal bağlar, güçlü ruhsal dayanıklılık demek!
Yardım etmenin toplumsal bağları bariz formda güçlendirdiğini kaydeden Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Bu bağların güçlü ruhsal tesirleri vardır.” dedi.
Bir toplumda insanların birbirine takviye verdikçe ortalarındaki itimadın arttığına işaret eden Aydın, “‘Bu toplumun bir parçasıyım’ duygusu pekişir ve yalnızlık hissi azalır. Toplumsal dayanak ağlarına sahip bireylerin gerilim karşısında daha güçlü olduğu, travmatik olayları daha süratli atlattığı, hatta ömür memnuniyetlerinin daha yüksek olduğu araştırmalarla ortaya konmuştur. Apartmanda komşusuna yardım eden yahut iş yerinde bir arkadaşının yükünü hafifleten bir kişi, farkında olmadan kendi ruhsal direnç kapasitesini de artırır. Toplumsal bağlar güçlendikçe bireylerin ruhsal dayanıklılığı ve hayatla başa çıkma maharetleri de güçlenir.” formunda konuştu.
Uzun vadeli düzgünleşme, küçük lakin daima güzelliklerle mümkün!
Küçük günlük güzelliklerle büyük çaplı yardım aksiyonları ortasında tesir derinliği açısından fark olduğuna değinen Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Ancak ikisi de olumlu ruhsal sonuçlar doğurur.” dedi.
Günlük küçük uygunlukların süratli bir moral yükselmesi sağladığını vurgulayan Aydın, şunları söyledi:
“Kapıyı tutmak, birine nazikçe gülümsemek yahut bir arkadaşına kısa bir bildiri göndermek bile bu tesire örnektir. Bu davranışlar bireyde anlık bir yeterli olma hali yaratırken, sistemli bir toplumsal sorumluluk projesine katılmak üzere büyük çaplı yardım hareketleri daha kalıcı bir mana ve kimlik duygusu sağlar. Fakat büyük yardım hareketleri daha fazla vakit, güç ve duygusal kapasite gerektirdiğinden sürdürülebilirlik birden fazla vakit küçük güzelliklerde daha fazladır. Bu nedenle ruhsal açıdan en istikrarlı ve uzun vadeli güzelleşme, küçük fakat daima yapılan yeterliliklerle sağlanır.”
Zorunlu yardım iyileştirmez!
Yardım davranışının zorunlulukla ya da baskı altında yapıldığında, beklenen düzgünleştirici tesirin ekseriyetle ortaya çıkmadığına dikkat çeken Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Çünkü bu durumda kişi içsel motivasyonla değil, dışsal baskıyla hareket eder.” dedi.
Psikolojide bu durumun ‘dışsal motivasyon’ olarak isimlendirildiğini belirten Aydın, “Nörobiyolojik olarak ödül sistemini aktive etmez. Bu nedenle kişi yardım ederken kendini yorgun, baskılanmış ya da tükenmiş hissedebilir. Örneğin aile baskısıyla bir akrabaya bakım veren ya da iş yerinde mecburî gönüllülük programına katılan bir kişinin ruhsal açıdan rahatlamak yerine daha fazla gerilim yaşaması sık görülür. Yardım etmenin düzgünleştirici tesirinin ortaya çıkması için aksiyonun gönüllülük, özgür irade ve içten bir istekle gerçekleşmesi gerekir.” tabirlerini kullandı.
Yardım kusursuz olmak zorunda değil; bazen yalnızca dinlemek de yeter!
Yardım etmenin güzelleştirici tesirini günlük yaşama entegre etmenin, büyük adımlar gerektirmediğine dikkat çeken Klinik Psikolog Cumali Aydın, “Küçük ama nizamlı davranışlarla bu süreç kolaylıkla yerleşir.” dedi.
Her gün bir bireye küçük bir düzgünlük yapmanın, muhtaçlık duyan birine kısa bir bildiri göndermenin, aile içinde daha fazla teşekkür etmenin, bir komşunun ya da arkadaşın küçük bir işine dayanak olmanın bu döngüyü güçlendireceğini lisana getiren Aydın, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Gönüllülük çalışmalarına küçük adımlarla başlamak hem kişinin toplumla bağını güçlendirir hem de gerilim seviyesini düşürür. Günlük hayatın içine yerleştirilen bu küçük takviye davranışları, kişinin hem topluma katkı sağladığını hissetmesine hem de kendi ruh sıhhatini müdafaasına yardımcı olur.
Yardım etmek isteyip utangaç davranan şahıslara birinci teklif, yardım davranışını büyük sorumluluklar üzere görmek yerine küçük toplumsal temaslarla başlatmalarıdır. Birçok utangaç birey ‘yanlış anlaşılırım’, ‘yardımım kâfi olmaz’ ya da ‘rahatsız ederim’ kanılarıyla geri durur; lakin bilişsel davranışçı terapinin de gösterdiği üzere bu niyetler gerçeklikten çok telaş odaklıdır. Bu nedenle kişinin küçük adımlarla pratik yapması değerlidir; birine gülümsemek, küçük bir teşekkür notu yazmak ya da yakın etrafında kısa periyodik bir dayanak sunmak bu süreci başlatabilir. Ayrıyeten kişinin, hayvanlarla çalışmak, çevrimiçi gönüllülük yapmak yahut birebir irtibatı az olan etkinliklere katılmak üzere ilgi alanına uygun yardım yollarını seçmesi korkuyu azaltır. Yardımın kusursuz olmasına gerek yoktur; bazen yalnızca birini dinlemek bile hem yardım eden hem de yardım alan için uygunlaştırıcı bir temas yaratır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
