Ağız ve diş hastalıkları sırf diş sıhhatini değil tüm bedeni etkiliyor. Makûs bir ağız ve diş sıhhati kalp-damar hastalıklarından diyabete, teneffüs yolu enfeksiyonlarına kadar çeşitli hastalıklara neden olabiliyor. “Ağız sıhhati, genel sıhhatin ayrılmaz bir kesimi olarak değerlendirilmelidir” diyen İstinye Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Tuğba Toz Akalın, ağız ve diş sağlıyla ilgili dikkat edilmesi gerekenleri sıraladı.
“Ağız sıhhati, genel sıhhatin ayrılmaz bir parçası”
Ağız ve diş sıhhatinin insan bedeni için önemine dair konuşan Prof. Dr. Tuğba Toz Akalın, “Ağız, sindirim ve teneffüs sisteminin giriş kapısıdır ve bedenle dış ortam ortasındaki en kıymetli temas alanlarından biridir. Ağız hijyeninin yetersiz olduğu durumlarda patojen bakteriler süratle çoğalır ve kronik enfeksiyon odakları oluşur. Bu durum sırf diş kaybına yol açmakla kalmaz, birebir vakitte bağışıklık sistemini daima uyararak bedende düşük dereceli ancak daima bir inflamasyona neden olur. Bu nedenle ağız sıhhati, genel sıhhatin ayrılmaz bir modülü olarak değerlendirilmelidir” dedi.
“Diş eti hastalıkları ve çürükler genel inflamasyon yükünü artırabilir”
“Ağız ve diş hastalıkları günümüzde sadece dişlerle sonlu bir sorun olarak değil, tüm bedeni ilgilendiren kıymetli bir sıhhat göstergesi olarak değerlendirilmektedir” diyen Akalın, ağız ve diş rahatsızlıklarının yol açabileceği hastalıklarla ilgili şunları söyledi:
“Özellikle diş eti hastalıkları ve tedavi edilmemiş diş çürükleri, ağızda uzun vadeli enfeksiyon ve iltihap oluşturarak bedenin genel inflamasyon yükünü artırabilir. Bilimsel çalışmalar; bu durumun kalp-damar hastalıkları, diyabet, teneffüs yolu enfeksiyonları, gebelikte birtakım riskler ve romatizmal hastalıklarla bağlı olabileceğini göstermektedir. Ağızda oluşan bakteriler ve iltihap eserleri vakit zaman kan dolanımına karışarak genel sıhhati etkileyebilmektedir. Bunun yanında, diş çürüğü ile çok şeker tüketimi, sıhhatsiz beslenme ve sistemsiz hayat şekli ortasında güçlü bir bağ vardır; bu faktörler tıpkı vakitte obezite ve diyabet üzere hastalıkların da temel nedenleri ortasındadır. Ortodontik çapraşıklıklar ise dişlerin paklığını zorlaştırarak çürük ve diş eti hastalığı riskini artırabilir. Çene eklemi ve çiğneme kaslarındaki dengesizlikler de baş, boyun ve yüz ağrılarına yol açarak hayat kalitesini olumsuz etkileyebilir. Elhasıl ağız sıhhati, genel sıhhatin ayrılmaz bir modülüdür; tertipli diş tabibi denetimleri, uygun ağız bakımı ve sağlıklı hayat alışkanlıkları yalnızca hoş bir gülümseme için değil, tüm bedenin sıhhati için de büyük kıymet taşır.”
Kalp-damar hastalıklarına da davetiye çıkarıyor
Kalp-damar hastalıkları ile ağız sıhhati ortasında güçlü bir bağlantı olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Akalın, şöyle konuştu:
“Kalp-damar hastalıkları ile ağız sıhhati ortasındaki bağlantı, en güçlü biçimde diş eti hastalıkları üzerinden açıklanmaktadır. Bilhassa kronik diş eti iltihabı (periodontitis) varlığında, ağızda oluşan iltihabi unsurlar ve bakteriyel eserler kan sirkülasyonuna karışarak damar duvarında hasara yol açabilmektedir. Bu durum, damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz sürecini hızlandırabilir ve kalp krizi ile inme riskini artırabilir. Diş eti ceplerinden kaynaklanan tekrarlayan bakteriyemiler, bedenin genel inflamasyon yükünü yükselterek kalp-damar sistemini olumsuz etkileyen kıymetli bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Gerçekten FDI üzere memleketler arası sıhhat otoriteleri, diş eti hastalıkları ile kalp-damar hastalıkları ortasında manalı bir ilgi olduğunu vurgulamaktadır. Bu nedenle diş eti kanaması, şişlik yahut ağızda uzun süren enfeksiyonlar sadece ağız sıhhatini değil, kalp sıhhatini da ilgilendiren ihtar işaretleri olarak değerlendirilmelidir. Nizamlı diş tabibi denetimleri ve yeterli bir ağız bakımı, kalp-damar hastalıklarından korunmada da kıymetli bir destekleyici adımdır.”
Kronik diş eti iltihabı bağışıklık sistemini nasıl etkiliyor?
Kronik diş eti iltihabı, bağışıklık sistemini daima ve fark edilmeden meşgul eden bir “düşük doz alarm” üzeredir. Periodontitis varlığında bağışıklık hücreleri uzun mühlet boyunca aktive olur ve bu durum bedende inflamatuvar cevabın kalıcı olarak yüksek seyretmesine neden olur. Daima salgılanan sitokinler ve iltihabi aracı unsurlar, bağışıklık sisteminin istikrarını bozarak sistemik inflamasyon yükünü artırır. Bu tablo, bilhassa inflamasyonla yakından alakalı hastalıklarda daha bariz hale gelir. Gerçekten diyabetli bireylerde periodontal enfeksiyonun varlığı, insülin direncini artırarak kan şekeri denetimini zorlaştırabilir ve hastalığa bağlı komplikasyon riskini yükseltebilir. Bu nedenle kronik diş eti iltihabı sırf ağız içinde hudutlu bir sorun değil, bağışıklık sisteminin genel işleyişini etkileyen ve tüm bedeni ilgilendiren kıymetli bir sıhhat sorunudur.
Sessiz ilerleyen ağız enfeksiyonları yıllar sonra ne üzere sonuçlara yol açabilir?
Sessiz ilerleyen ağız enfeksiyonları, birçok vakit ağrı ya da besbelli bir şikâyet oluşturmadan yıllar içinde hem ağız sıhhatini hem de genel sıhhati etkileyen kıymetli sonuçlara yol açabilir. Diş çürükleri, kronik diş eti hastalıkları (periodontitis) ve kök ucu enfeksiyonları; erken periyotta fark edilmediğinde ağızda daima bir enfeksiyon ve inflamasyon odağı hâline gelir. Periodontitis, dişleri destekleyen dokularda ilerleyici yıkıma neden olarak diş kaybı ve çiğneme işlevinin bozulmasına yol açarken; diş çürüğü de yavaş ilerleyen fakat vakitle hududa ve çene kemiğine ulaşabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu durumlar sırf lokal hasar oluşturmakla kalmaz, birebir vakitte bedenin genel inflamasyon yükünü artırarak kalp-damar hastalıkları, diyabet ve öteki metabolik hastalıkların gelişimine yahut seyrinin ağırlaşmasına katkıda bulunabilir. Diş kayıpları ve bozulmuş çiğneme işlevi ise vakitle çene eklemi ve çiğneme kasları üzerinde istikrarsız yüklenmelere neden olabilir; bu da temporomandibular eklem sıkıntıları, yüz ve baş ağrıları üzere işlevsel sorunların ortaya çıkmasına taban hazırlayabilir. Bilhassa yaşlı bireylerde ağızda biriken bakterilerin teneffüs yollarına ulaşması, zatürre üzere önemli teneffüs yolu enfeksiyonları açısından da ek bir risk oluşturmaktadır. Bu istikametiyle ağızda sessizce ilerleyen enfeksiyonlar, sırf dişlerle hudutlu değil, uzun vadede tüm bedeni etkileyebilen çok boyutlu bir sıhhat sorunu olarak değerlendirilmelidir.
Ağız ve diş sıhhatini korumak için bunlara dikkat
Akalın, ağız ve diş sıhhatini korumak için yapılması gerekenlerle ilgili ise şunları söyledi:
“Ağız ve diş sıhhatini muhafazada en temel ve vazgeçilmez basamak mekanik plak denetimidir: nizamlı fırçalama ile dişeti kenarının nazikçe temizlenmesi (dişetine “süpürür gibi” temas ederek, tahriş etmeden) ve arayüz paklığı birlikte yürütülmelidir. Arayüzlerde, bilhassa kontaktların daha açık olduğu bölgelerde arayüz fırçaları plak ve dişeti kanamasını azaltmada birden fazla hastada daha tesirli ve uygulanabilir bir seçenek olarak öne çıkar; çok sıkı kontaktlı alanlarda ise yanlışsız teknikle diş ipi daha uygun olabilir. Fırçalama tekniği “hangi yol en yeterli?” tartışmasından çok, etkinlik–süreklilik–travmasız uygulama üçlüsü üzerinden ele alınmalıdır; delile dayalı derlemeler teknikler ortasında kesin bir üstünlük göstermekte zorlanırken, nizamlı ve gerçek uygulamanın belirleyici olduğunu vurgular. Kimyasal dayanak eserleri (gargara gibi) ise mekanik paklığın alternatifi değil, gerçek endikasyonda kısa vadeli takviye olarak düşünülmelidir. Bilhassa klorheksidin üzere antiseptikler plak/gingival inflamasyonu baskılayabilir; fakat uzun periyodik ve denetimsiz kullanımda renklenme, tat değişikliği ve mukozal irritasyon üzere yan tesirler nedeniyle çoklukla doktor teklifiyle, sonlu müddetlerde planlanır. Çürük denetiminde ise sırf “şeker var/yok” değil, kişinin beslenme örüntüsü (atıştırma alışkanlığı, yapışkan-fermente karbonhidratlar, gece tüketimi vb.) ve toplam maruziyet değerlendirilmelidir; çalışmalarda eklenmiş şeker ölçüsü ile çürük ortasındaki bağlantının dengeli biçimde güçlü olduğu, bu nedenle diyet tahlili ve farkındalık odaklı danışmanlığın kollayıcı planın modülü olması gerektiği gösterilmiştir. Bu yaklaşım, diş doktoruyla birlikte çürük ve periodontal risk değerlendirmesi yapmayı (biyofilm denetimi, tükürük/ilaçlar, geçmiş çürük hikayesi, onarım kenarları, periodontal cep/kanama varlığı gibi) ve şahsa özel aralıklarla profesyonel bakım-kontrol planlamayı da içerir. Bilhassa diyabet, kardiyovasküler hastalıklar, immünsüpresyon, gebelik üzere sistemik durumlarda ağız enfeksiyonlarının genel inflamasyon yüküne katkısı daha kritik hale geldiğinden, hastanın bu ilişkiyi anlaması ve bakım rutinini sürdürülebilir biçimde kurması hedeflenmelidir.”
“Ağrı yoksa da denetim şart”
Prof. Dr. Akalın, diş hekimi denetimlerinin sadece ağrı olduğunda yapılmasının yanlış bir yaklaşım olduğunu belirterek, diş çürükleri ve diş eti hastalıklarının erken evrelerde birçok vakit belirti vermediğini söyledi. Ağız kokusunun birden fazla vakit diş eti hastalıkları, tedavi edilmemiş çürükler, diş taşları ve lisan yüzeyindeki bakteri birikimi üzere ağız içi nedenlerden kaynaklandığını belirten Akalın, diş eti kanamasıyla birlikte görülen kokunun faal bir diş eti iltihabına işaret edebileceğini söyledi.
Ağız sıhhatinin korunmasında en tesirli formülün nizamlı ve hakikat günlük bakım olduğunu belirten Akalın, şu tekliflerde bulundu: Dişler günde iki sefer, en az iki dakika fırçalanmalı. Diş ortaları her gün diş ipi ya da arayüz fırçasıyla temizlenmeli. Lisan yüzeyi de tertipli olarak temizlenmeli. Hakikat teknikle sürdürülen bakımın diş çürüğü ve diş eti hastalıklarını büyük ölçüde önlediğini söyledi.
“Türkiye’de koruyucu ağız sıhhati alışkanlıkları gereğince yerleşmedi”
Türkiye’de esirgeyici ağız sıhhati alışkanlıklarının toplum genelinde gereğince yerleşmediğini belirten Akalın, bilimsel dataların günde iki sefer diş fırçalama oranının birçok yaş kümesinde yüzde 25–35 aralığında olduğunu gösterdiğini tabir etti. Diş ipi ve arayüz fırçası kullanımının hayli hudutlu olduğunu, diş doktoruna müracaatların ise çoğunlukla ağrı sonrası gerçekleştiğini söyledi. Bu durumun hastalıkların erken teşhisini zorlaştırdığını ve tedavi gereksinimini daha ileri basamaklara taşıdığını belirtti.
Batı ve Kuzey Avrupa ülkelerinde gözetici diş hekimliği alışkanlıklarının daha yerleşik olduğunu belirten Akalın, örneğin Hollanda’da yetişkinlerin yaklaşık yüzde 70–75’inden fazlasının günde en az iki defa diş fırçaladığını aktardı. Almanya ve İskandinav ülkelerinde de sistemli denetim kültürünün yaygın olduğunu tabir etti. Yüksek gelirli ülkelerde gözetici yaklaşımın daha sistematik biçimde benimsendiğini söyleyen Akalın, Türkiye’de de ferdi farkındalığın artırılması gerektiğini vurguladı.
“Ağız sıhhati, esirgeyici sıhhatin temel parçasıdır”
Ağız içindeki kronik enfeksiyon ve doku yıkımının sırf lokal bir sorun olmadığını söz eden Prof. Dr. Tuğba Toz Akalın, ağız sıhhatinin korunmasının genel sıhhatin sürdürülebilirliği açısından da kritik bir esirgeyici sıhhat bileşeni olduğunu vurguladı. Gözetici yaklaşımın güçlendirilmesi ve tertipli denetimlerin alışkanlık haline getirilmesiyle hem daha ileri tedavi ihtiyaçlarının hem de sistemik sıhhat risklerinin azaltılabileceğine dikkat çekti.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
