Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aldatma ve aldatılma psikolojisi konusunu kıymetlendirdi.
Aldatma, bir ihanet travmasıdır
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, fizikî aldatma ile duygusal aldatmayı ayırt etmek gerektiğini ve fizikî aldatmanın ötesinde duygusal aldatmaların da günümüzde önemli biçimde arttığını söz ederek, “Aldatma, aslında bir ihanet travmasıdır. Kişinin geriden bıçaklanmış üzere hissettiği her durum sadakatin ihlalidir” dedi.
Aldatmanın temelinde inanç ve dürüstlük eksikliği olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Yalan söyleyen şahıslar ekseriyetle aldatıcı oluyor. Aldatmanın karanlık üçlüsü vardır; yüksek narsizm, düşük dürtü denetimi ve yüksek dışa dönüklük. Bu üç özellik bir ortadaysa kişi aldatmaya daha yatkın hale gelir.” sözünde bulundu.
Derin pişmanlık hissetmiyorsa, tıpkı yanılgıyı tekrar ediyor
Aldatma sonrası duygusal süreçlere değinen Prof. Dr. Tarhan, bazı bireylerin derin pişmanlık hissederken, kimilerinin durumu rasyonalize etmeye çalıştığını belirtti. Prof. Dr. Tarhan, “Bir insan yanlış yapıp da derin pişmanlık hissetmiyorsa, birebir yanılgıyı tekrar eder. Kimi bireyler kendilerini kandırmanın yolunu bulurlar; ‘zaten münasebetimiz bitmişti’, ‘zaten artık bir şey hissetmiyordum’ derler. Bu zihinsel harekettir. Kendisini haklı çıkarmaya çalışır.” diye konuştu.
Prof. Dr. Tarhan, aldatma sonrası affetme sürecine ait olarak da “Derin bir pişmanlık hisseden bireye bir baht verilebilir ancak çabucak bağışlamak hakikat değildir. Samimiyet, sorumluluk ve bedel ödeme olup olmadığına bakılmalıdır” dedi.
Aldatılan insan önemli depresyona giriyor
İhanetin, kişinin benlik hürmetini direkt etkilediğini belirten Prof. Dr. Tarhan, aldatılan bireyin ağır bir duygusal travma yaşadığını vurguladı.
“Aldatılan insan ‘Ben sevilmeye bedel değil miyim?’ diye düşünür ve önemli bir depresyona girer. Bu travma, hayat olayları ölçeğinde en yüksek gerilim bedeline sahip olaylardan biridir. Birçok araştırmada eşin aldatması, eşin vefatından bile daha yüksek travma puanı alıyor.” diyen Prof. Dr. Tarhan, bazı bireylerin intikam hedefli aldatma davranışı gösterdiğini, kiminin ‘Sen beni aldattın, ben de seni aldatırım’ diyerek intikam aldatması yaptığını anlattı.
Evlilikte sadık kalmak ilkedir
Kültürel kalıpların da bağlantılardaki sadakat anlayışını etkilediğini tabir eden Prof. Dr. Tarhan, şu değerlendirmede bulundu:
“Bizim kültürümüzde ‘erkek aldatabilir, bayan aldatmaz’ üzere yanlış bedel yargıları var. Bu iki taraf için de yanlıştır. Evlilik bir seyahattir. Yol arkadaşlığına sadık kalmak bir unsurdur. Bunun için fedakârlık ve dilekleri erteleyebilme hüneri gerekir. Meskende inanç ilgisi oluşursa aile sığınak haline gelir. Bugün ailelerin sığınak olmamasının sebeplerinden biri inançlı alanların yok olmasıdır.”
Aldatma eğiliminin kökeninde bağlanma tarzlarının kıymetli bir rol oynadığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Aldatan ya da aldatılan bireylerin birçoklarında inançlı bağlanma yoktur. Telaşlı, kaçıngan yahut dezorganize bağlanma tarzları görülür. İnsan ilişkisel bir varlıktır; beyin tek başına yaşamaya programlanmamıştır. İnançlı bağ kuramadığında, kişi bağlarda ya kaçar ya da çok bağlanır.” tabirinde bulundu.
Birlikte yemek yemek bile bağlantı kalitesini artırıyor
Prof. Dr. Tarhan, ilişkilerde sağlıklı irtibatın kıymetine işaret ederek, “İletişimde üç biçim vardır; sağlıklı bağlantı, çatışmalı bağlantı ve iletişimsizlik. En berbatı iletişimsizliktir. Şayet konutta beşerler birbirine uzatma oynar üzere davranıyorsa, duygusal yatırımlar azalmış demektir. Konuta gelince ‘otelde güzel geldin’ der üzere bir hava varsa, orada inançlı bağ kalmamıştır. Göz teması, kısa lakin nitelikli sohbetler, birlikte sıcak yemek yemek bile bağlantının kalitesini artırır. ABD’de yapılan gerilim ölçeklerinde bile ‘Haftada kaç gün sıcak yemek yiyorsunuz?’ sorusu yer alır, zira bu bile ilişkisel doyumu gösterir” diye konuştu.
Aldatma ilgileri toksik hale getirir
Aldatmanın ilgileri dönüştürerek toksik bir yapı yarattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Aldatma bağları toksik hale getirir. Bu şahıslarla uzun seyahate çıkılmaz. Zira sadakat ihlal edilmiştir. Kırılgan alakalar her vakit risk grubundadır. O nedenle bağlanma tarzlarının onarılması, inançlı bağlantının tekrar kurulması gerekir.” dedi.
İlişkilerde “güvenli alan” oluşturmanın kıymetine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Evin inançlı bir alan haline gelmesi, çiftlerin birbirine inançlı bağ kurabilmesiyle mümkündür. İnançlı bağ kurulan ilgilerde huzur, sevgi ve sadakat kalıcı olur” tabirlerini kullandı.
İlişkilerde sadakatin yalnızca romantik bağlarla hudutlu olmadığını hatırlatan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Sadakat, bütün insan bağlantılarında geçerlidir. İş, arkadaşlık, aile ya da varoluşla olan bağlantılarda de inanç ve doğruluk olmadan kalıcı bağ kurulamaz” formunda konuştu.
Dijital platformlar aldatmayı kolaylaştırdı lakin izleri de silinmiyor
Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, teknolojinin aldatmayı hem kolaylaştırdığını hem de saklanmasını zorlaştırdığını belirterek, “Dijital platformlar aldatma konusunda çok kolaylaştırdı. Ancak birebir vakitte da dijital platformların avantajı da oldu. Daha evvel ‘yalancının mumu yatsıya kadar yanar’ diyorduk, artık internete kadar yanıyor. Bir insanın dijital hesabını incelediğinizde çelişkilerini, palavralarını görebiliyorsunuz. Kişinin tutarlılığı ve karakteri hakkında fikir verebiliyor bu izler. O nedenle bıraktığımız dijital izler çok değerli, kaybolmuyor. Bir gün önümüze çıkabilir.” diye konuştu.
Özellikle eşlerin saklılık davranışlarının itimadı zayıflattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Eve geldiğinde telefonunu kapatıyorsa bu inancı zedeler. İtimat ilgisi olan bir evlilikte kişi şifresini gizlemez, telefonu saklamaz. Lakin ikinci, kapalı bir telefon varsa aslında bu kolay anlaşılır. İnsan isterse karşısındakinin vücut lisanından, davranışlarından aldatıldığını hissedebilir.” dedi.
Kadınlar aldatmayı daha çabuk hissediyor
Prof. Dr. Tarhan, kadın ve erkek ortasındaki duygusal zekâ farkına vurgu yaparak, “Aldatmayla ilgili bilhassa duygusal okuryazarlık bayan beyninde daha gelişmiştir. Duygusal empati konusunda erkeklerden birkaç adım öndedirler. Onun için aldatmayı daha çabuk hissedebiliyorlar. Ancak bu his, kesinlikle doğrulanmalı. ‘Aldatıldım’ hissi geldi diye çabucak etiketlemek gerçek değil. Zira o vakit savunma duvarı örülür. Aldatmayı anlamak istiyorsak yargılamak yerine köprü kurmamız gerekiyor.” sözünde bulundu.
Aldatma bir zincirleme ihmalin sonucu
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aldatma ve sadakat psikolojisini, dini ve toplumsal boyutlarıyla kıymetlendirerek, aldatmanın bir anda ortaya çıkan bir davranış değil, küçük yanlışların birikimiyle gelişen bir süreç olduğunu ve “Aldatma bir zincirleme ihmalin sonucudur. Birinci yanılgı küçük olur lakin kişi o yanılgıyı fark edip durmazsa büyük sonuçlara yol açar” dedi.
Prof. Dr. Tarhan, ahlaki hataları fizikî hijyenle ilişkilendirerek, “Dışarıda dolaşırken elimiz mikroplarla temas ediyor. Şayet elimizi kirlenince çabucak yıkarsak hastalık oluşmaz. Lakin bekler, iltihap başlayınca temizlemeye kalkarsak geç olur. İnsan da kusur yaptığında çabucak fark edip vicdani paklık yaparsa, o yanılgı büyümez. Aldatma ekseriyetle bir anda olmaz; küçük küçük adımlar vardır.
En sıkıntı olan birinci adımdır. O yüzden kişi yanılgılara karşı hassas olmalı. Kusur yaptığını fark edip ‘yanlış yaptım’ diyebilen kişi, iç denetimi güçlü insandır.” diye konuştu.
Özellikle çift bağlarında affetmenin ehemmiyetine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Kimi beşerler kusur yapar, pişman olur lakin eşi o yanılgıyı daima hatırlatır. İkide bir yüzüne vurur, dürter, geçmişi tekrar yaşatır. Bu yaklaşım yarayı güzelleştirmez, kanatır. Kişi kusurundan ders almışsa, artık o yanılgının üzerinde durmak değil, o dersi kalıcı hale getirmek gerekir.” tabirinde bulundu.
Güven temelli ilgiler lazer ışığı gibidir…
Günümüz ilgilerinde sıklığın değil, niteliğin kıymetli olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Bu vakitte münasebetler zorlaştı ancak ümitsiz olmamak gerekir. Nitelikli bağlar, az görüşülse bile güçlüdür. Bu türlü bağlantılarda iki kişi 1+1=2 etmez, 1+1=11 eder. Zira birbirini tamamlar, güçlendirir. Tıpkı gayeye odaklanmış, inanç temelli bağlar lazer ışığı üzeredir. Lazer nasıl tek istikamette giderse, nitelikli alakalar de tıpkı istikamette ilerler. İtimat alanı oluşturmuş bir ilgide, aldatıcılar ve çeldiriciler tesirli olamaz.”
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kelamlarını “Aldatma yalnızca fizikî değil, manevi bir ihlaldir. Vicdanı canlı tutan, küçük kusurlarda kendini sorgulayan insan hem kendini hem bağlantısını korur. Bu çağda en büyük direnç, ahlaki dirençtir.” biçiminde tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
