Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Sağlıklı Yaşlanma-Longevity konusunu kıymetlendirdi.
İnsanlık tarihinde ortalama hayat mühleti giderek artıyor
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, Longevity (uzun ömür) kavramının, bilhassa son yıllarda öne çıkan bir bahis haline geldiğini ifaden ederek, “Çünkü insanlık tarihinde ortalama hayat mühleti giderek artıyor. 100 yıl kadar evvel dünya genelinde ortalama ömür 40’lı yaşlardaydı. Günümüzde ise Türkiye’de bu mühlet bayanlarda ortalama 78, erkeklerde ise 74-76 yaş aralığına kadar yükseldi. Global ölçekte de emsal bir artış kelam konusu. Hayat müddeti uzadıkça, daha evvel ender görülen sıhhat sıkıntıları da artmaya başladı. Geçmişte beşerler daha erken yaşta hayatını kaybettiği için Alzheimer üzere hastalıklar fazla ortaya çıkmıyordu. Lakin bugün beşerler 70 yaş ve üzerine çıktığında Alzheimer riski bariz biçimde artıyor. Unutkanlık daha sık görülüyor. Şayet kişi sağlıklı bir hayat şekli benimsememişse, ömrü uzasa da pek çok hastalıkla uğraş etmek zorunda kalıyor. Halbuki yapılan araştırmalar, hastalıkların yüzde 60-70’inin direkt ömür usulüyle alakalı olduğunu gösteriyor. Bu çok önemli bir oran. Diyabetten depresyona kadar birçok hastalık, sıhhatsiz beslenme, yetersiz hareket, gerilimli ömür üzere faktörlerle ortaya çıkıyor. Yani kişi hakikat yaşasa, yanlışsız beslense bu hastalıkların pek birçok önlenebilir.” dedi.
Artık hayat biçimi psikoterapisi ismi verilen bir yaklaşım uygulanıyor
Günümüzde ömür şekli eğitimlerine tüm dünyada tartı verilmeye başlandığını kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Artık ömür usulü psikoterapisi ismi verilen bir yaklaşım uygulanıyor. Bu yol, hasta olmadan evvel bireye sağlıklı yaşama marifetleri kazandırmayı amaçlıyor. Bu, tıpkı vakitte olumlu psikoterapinin de bir tipi. Sağlıklı ömrü desteklemek için duygusal zeka çalışmaları da yapılıyor. Buradaki maksat, yalnızca uzun yaşamak değil; sağlıklı ve kaliteli bir ömür sürebilmek.” tabirinde bulundu.
Beden farkındalığı önemli…
Sağlıklı hayat biçimi eğitiminde en çok değer verilen bahislerden birinin vücut farkındalığı olduğunu da belirten Prof. Dr. Tarhan, “Kişinin kendi vücudunu tanıması, fark etmesi gerekir. Bir bireye bakıyorsunuz, obez. Vücut kitle indeksi 30’un üzerinde. Lakin ‘Su içsem yarıyor’ diyor. Aslında farkında olmadan daima bir şeyler yiyor, atıştırıyor. Gerçekte ne yediğinin farkında değil. Benzeri biçimde, birtakım bireyler ‘Hiç uyumadım’ diyor. Aslında uyumuş lakin uyku farkındalığı yok; uyuduğunun farkında değil. Beynimiz algılayan bir organ olduğu için vücut farkındalığı çok kıymetli. Zira kişi vücudunun sinyallerini ne kadar uygun tanırsa, o kadar gerçek kararlar verir. Farkındalık yanlışsa, alınan karar da yanlış olur.” biçiminde konuştu.
Zihinsel farkındalık en az bedensel farkındalık kadar önemli
Bedeni tanımanın, güçlü ve zayıf taraflarını bilmenin çok değerli olduğunu, “Hangi besinler bana güzel geliyor, hangileri dokunuyor? Nasıl beslenirsem daha sağlıklı olurum? Boyum, kilom ne durumda? Uyku tertibim nasıl? Su tüketimim kâfi mi? Metabolik istikrarım nasıl?” sorularının karşılıklarının vücut farkındalığıyla ilgili odluğunu anlatan Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:
“Bir de zihinsel farkındalık var. Bu da en az bedensel farkındalık kadar değerli. Zihinsel farkındalık, kişinin ruhsal durumunu, olayları nasıl algıladığını ve nasıl reaksiyon verdiğini içerir. Bir olay yaşanıyor, bir ipucu alıyoruz ve buna alışkanlıkla, otomatik bir karşılık veriyoruz. Güzelimize giden bir şey olduğunda çabucak reaksiyon veriyoruz. Halbuki bu reaksiyonlar, zihinsel çarpıtmalar ya da çocuklukta öğrenilmiş yanlış kalıp yargılardan kaynaklanıyor olabilir. Zihinsel yanlış kalıp yargılarımız var. Bunları düzeltmek üzere, kendimizi geliştirmek üzere bir amacımız yoksa çocukluğumuz öğrendiğimiz zihinsel kalıpları, kalıp yargılar motamot devam ettiriyoruz. Halbuki koşullar değişmiş, ortam değişmiş lakin siz değişmemişsiniz. Hastalıklar başlıyor. Ruhsal hastalıklarda zihin farkındalığı kıymetli. Bedensel hastalıklarda da vücut farkındalığı değerli. Bunun birinci kuralı kişinin kendini tanıması. Kendini iç iç keşif seyahati. Hem bedensel farkındalık açısından hem zihinsel farkındalık açısından kendini tanımak birinci adım. Buna öz şuur deniyor. Kendinin farkına varmak. Bunu fark ettikten sonra öz idare başlıyor. Güçlü zayıf taraflarını yönetmek başlıyor.”
Yalnızlık bazen seçilmiş bir durum olabilir
İnsanın başka canlılardan farklı olarak ilişkisel bir varlık olduğunu, toplumsal yapıdan izole olan insanın mutsuz olacağını kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Elbette yalnızlık bazen seçilmiş bir durum olabilir. Tasavvufta da bu cins yalnızlıklar, kişinin kendini geliştirmesi için teşvik edilir. Eski vakitlerde beşerler çilehanelere çekilerek manevî gelişim sağlamaya çalışmışlardır. Lakin günümüzde, bu tıp bir yalnızlığı sürdürebilmek ve onunla gelişmek epeyce zordur. Artık beşerler toplumsal hayatın içinde, bağlarını yöneterek gelişmek zorundadır. Sağlıklı ve keyifli bir ömür için kişinin toplumsal hayatın içinde alakalarını yönetebilmesi gerekir.” dedi.
Yeme alışkanlıkları sade ve sağlıklı
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, mavi bölgeler denilen Japonya, İtalya ve Yunan adalarında örneklerine rastlanan bölgelerde yaşayan insanların ortak kimi özellikleri bulunduğunu, en bilinenlerinden birinin Japonya’daki Okinawa Adası olduğu olduğunu ve bu insanların hem uzun yaşadıklarını hem de sağlıklı bir hayat sürdürdüklerini anlatarak, “Bir başka ortak özellikleri de beslenme biçimleri. Yeme alışkanlıkları epey sade ve sağlıklı. Bitkisel temelli, renkli tabaklara yük veriyorlar. Zerzevat odaklı besleniyorlar; meyve tüketimi daha az, lakin zerzevat tüketimi epey fazla. Bu bireylerin hayat ideolojileri de dikkat cazibeli. Hayata bakışları haz odaklı değil, mana odaklı. Mesela yemek yerken doymadan kalkıyorlar. Bu, onların en besbelli alışkanlıklarından biri.” diye konuştu.
Midenin her seferinde tıka basa doldurulması durumunda sindirimi sağlamak için midenin genişlemek zorunda kaldığını, her öğünde azıcık genişleyen midenin, bir mühlet sonra doyma hissini kaybettiğini lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Sonunda kişi doyamaz hale gelir ve obezite gelişebilir. Halbuki tahlil çok daha kolaydır: Her öğünde tam doymadan sofradan kalkmak. Tam doymadan sofradan kalkabilen şahısların midesi büyümüyor. Hava boşluğu kaldığı için sindirim de kolay oluyor. Ve bedende toksinler de birikmiyor. Yediklerimize dikkat etmemiz gerekiyor. Zira yediklerimiz bağırsaktaki mikrobiyotayı oluşturuyor.” sözünde bulundu.
Anadolu irfanını unuttuk
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, günlük hayatın suratı içinde yapılan 20 dakikalık meditasyon seansının, zihni sakinleştirdiğini söz ederek, “Mevlana sufi meditasyon halinde yapmış. Sema meditasyonu halinde yapmış. Bu uygulamalar, bireye kendini gözlemleme ve öz-eleştiri fırsatı sunar. Kişi, ‘Bugün neleri gerçek, neleri yanlış yaptım, yanlışlarımdan ne öğrendim?’ sorularını sorarak gelişir. Böylelikle tenkide açık bir zihniyet oluşur ve daima öğrenme kültürü benimsenir. Yabanî kapitalizmin tehlikeli virajlarında koşturuyoruz şu anda Türkiye olarak. Bu türlü olunca Anadolu irfanını unuttuk, kadim kültürümüzü unuttuk.” formunda konuştu.
Meditatif meditasyonun birinci kademesi, kişinin zihinsel olarak rahatlaması
Meditatif meditasyonun birinci evresinin, kişinin zihinsel olarak rahatlaması olduğunu lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, şöyle devam etti:
“Kişi kendisine mantra stilinde kişi bir söz seçiyor. O kelimeyi 20 dakika boyunca düşünüyor, hayal ediyor. Bu esnada beyin, günlük rutinden çıkar. Artık zihni ‘Bu niçin bu türlü oldu, şu neden bu türlü?’ üzere alışılmış sorular sormaz. Bunun yerine, kişi bu sözle birlikte yeni manalar üretir, hayal kurar, zihinsel olarak yaratıcı bir sürece girer. İkinci kademe ise fizikî antrenmandır. Kişi bu sırada bedenini gevşetmeye yönelik idmanlar yapar. Üçüncü öge ise ses. Meditasyonu destekleyecek bir müzik, tabiat sesi (su, kuş sesi vb.) ya da geçmişte şahsa düzgün hissettiren bir melodi kullanılabilir. Böylelikle zihinsel, fizikî ve işitsel boyut birlikte devreye girer. Bu üç öge bir ortaya geldiğinde meditasyon tesirli olur. Zira bu sayede beynin farklı bölgeleri birebir anda aktive edilir. Beş duyumuz harekete geçer: işitsel, görsel, fizikî… İnce motor, kaba motor, sözel ve duygusal marifetler daima birlikte çalışır. Beynin tüm alanları aktive olur.”
Her gün 20’şer dakikalık meditatif hareketler epeyce faydalı
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, her gün 20’şer dakikalık meditatif hareketlerin epey yararlı olduğuna işaret ederek, “Ancak burada kıymetli olan, kişinin zihnini büsbütün bu harekete verebilmesidir. Mesela birçok insan biliyorum ki dini ritüellerini yerine getiriyor, ibadet ediyor fakat aklı öbür yerde. Aklını ve hislerini ibadete veremediği için bu, meditatif bir harekete dönüşmüyor. Halbuki kişi zihnini ve hislerini büsbütün o ana verebildiğinde, işte o vakit bu aksiyon nitekim meditatif olur. Bu yaklaşım terapilerde de kullanılıyor.” dedi.
Aşırıya kaçan yalnızlık anlayışının bencillik ve ben-merkezcilik oluşturduğunu, kişinin sırf kendi çıkarlarını düşünmesinin sağlıklı olmadığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Seçilmiş yalnızlık, yanlışsız dozda yapıldığında yararlıdır. Lakin çoka kaçarsa, kişi kendini ermiş üzere görmeye başlar ve dini narsizm üzere tehlikeli bir duruma düşebilir. Tıpkı etnik narsizmde olduğu üzere, dini narsizm de tehlikelidir. Her şeyin hakikat ölçüde ve vaktinde olması gerekir” dedi.
Sıradan şeylerden memnun olmak uzun ömrün de sırrı…
Sağlıklı bir ömür için üç temel ögenin istikrarlı olması gerektiğini, bunların maddi varlıklar, sıhhat ve bilgeliği kapsadığını söyleyen Prof. Dr. Tarhan, “Bu üç şeyi akıl tepsisine koyarak, istikrarlı bir biçimde yaşamak, uzun ömürlü ve sağlıklı bir hayat sürmeyi sağlar. Sıradan şeylerden keyifli olmak, kolay lakin manalı bir hayat biçimi sürmek, uzun ömrün sırrıdır. Mizahı çok kullanan, olumlu etkileşim içinde olan beşerler, etraflarındaki bireylere huzur verirler. Bir insanın yanında kendinizi huzurlu hissetmiyorsanız, telaşlı hissediyorsanız o kişi negatif bir kişidir.” tabirlerini kullandı.
Stresle baş etmede mizah çok etkili
Negatif gücü olan bireylerin etrafına huzursuzluk yaydığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Eğer bir insanın yanında kendinizi huzurlu değil, dertli hissediyorsanız o kişi negatif bir kişidir. Müspet ruh halindeki bireyler ise itimat verir, latife kaldırır, mizahı kullanır, hatta kendileriyle dalga geçebilirler. Bu türlü şahıslar sahiden daha uzun yaşıyorlar. Gerilimle baş etmede mizah çok tesirlidir. Kayserili bir vatandaş ağır hastalanıyor. Ailesi etrafında toplanınca, ‘Hepiniz buradaysanız dükkânda kim var?’ diyor. Herkesi güldürüyor. İnsan münasebetlerinde mizahı kullanabilen şahıslar daha uzun ömürlü oluyor.” halinde konuştu.
Bireyin evvel kendisinde değişimi başlatması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Başkalarını düzeltmeye çalışmadan evvel kendimize odaklanmalıyız. Farkındalık geliştiren bireyler hem daha sağlıklı kararlar alır hem de münasebetlerde daha az yanılgı yapar.” dedi.
Kadınlar duygusal beyin yapıları sayesinde daha uzun yaşıyor
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, bayanların erkeklerden daha uzun yaşamasının gerisindeki biyolojik ve ruhsal nedenleri kıymetlendirdi ve bayan beyninin yapısal özelliklerinin uzun hayatta değerli rol oynadığını söz ederek, “Küresel datalara baktığımızda bayanların erkeklere kıyasla daha uzun yaşadığı görülüyor. Bunun en temel nedenlerinden biri, bayan beyninin hislere ve şefkate odaklı çalışmasıdır.” dedi.
Kadınların annelik içgüdüsü ve duygusal yapılarıyla daha empatik olduklarını vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Erkek beyni daha çok avcı karakterde, sol beyin yüklü çalışır; mantık, tahlil ve savaşma güdüsüne odaklıdır. Bayan beyni ise sağ beyinle, yani hisler, estetik, sanat ve şefkatle bağlantılıdır. Bu yapısal fark, bayanların kendilerini aşmaya ve iç huzura daha fazla odaklanmalarını sağlıyor. Empati yetenekleri de erkeklere kıyasla daha gelişmiş. Bu da uzun ve sağlıklı hayat için avantaj sağlıyor.” biçiminde konuştu.
Mutlu evlilik hayat müddetini uzatıyor
Araştırmaların evli bireylerin ortalama olarak daha uzun yaşadığını ortaya koyduğunu belirten Prof. Dr. Tarhan, bunun fakat keyifli bir evlilik kelam konusu olduğunda geçerli olabileceğine dikkat çekti. Prof. Dr. Tarhan, “Eğer evlilik huzursuzsa, çiftler daima çatışma halindeyse, bu durumda uzun yaşamak pek mümkün değil. Çağdaş çağın bize dayattığı rekabetçi evlilik modelinde, bayan ve erkek ortasında ego savaşları yaşanıyor. Meğer ülkü olan, yol arkadaşlığına dayalı, tamamlayıcı bir evliliktir.” dedi.
Evliliğin bireyler ortasında bir güç çabasına dönüşmesinin alakayı zayıflattığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Rekabetçi evliliklerde taraflar 1+1 üzere farklı varlıklar olarak kalır. Ancak ortak gayede hareket eden şahıslarsa iki tane bir yan yana gelince 11 kişi üzere oluyor.” diye konuştu.
Geleneksel kültürde eşlerin ‘Refik’ ve ‘Refika’ yani ‘yol arkadaşı’ olarak tanımlandığını hatırlatan Prof. Dr. Tarhan, “Bu anlayışta çiftler birbirlerini domine etmeye çalışmaz, bilakis birlikte güçlenirler. Gerçek bir evlilik, iki başka bireyin birleşerek daha büyük bir mana yaratmasıdır.” diye kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
