Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, 9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü kapsamında sigarayı bırakma sürecindeki maniler hakkında bilgi verdi.
Sigara, duygusal düzenleme aracı haline gelmiş olabilir!
Sigarayı bırakmak isteyen bireylerde en sık karşılaşılan motivasyon manileri hakkında açıklama yapan Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Nikotinin yarattığı fizikî bağımlılık, gerilimle baş etme marifetlerinin sigaraya bağlanmış olması, daha evvelki başarısız bırakma denemelerinin yarattığı özgüven kaybı ve ‘bırakırsam hayatımdan bir şey eksilecek’ fikri pürüz olarak öne çıkar.” dedi.
Pek çok kişinin sigarayı sadece bir husus değil, günlük hayatı düzenleyen bir dayanak sistemi olarak algıladığını söz eden Dr. Öğr. Üyesi Çetin, “Bu algı bırakma kararını ruhsal olarak zorlaştırır. ‘İstiyorum fakat bırakamıyorum’ diyen bireylerde ekseriyetle güçlü bir bağımlılık, yüksek dert ve yetersizlik duygusu ön plandadır; kişi denemek ister lakin başarısızlıktan korkar. ‘İstesem bırakırım fakat istemiyorum’ diyenlerde ise birden fazla vakit savunma sistemleri devrededir; kişi bağımlılığını kabul etmek yerine denetim algısını müdafaaya çalışır. Her iki durumda da ortak nokta, sigaranın kişinin duygusal düzenleme aracı haline gelmiş olmasıdır.” biçiminde konuştu.
Sigarayı kendi isteğiyle bırakmak, dış baskıyla bırakmaya nazaran daha kalıcı!
Nikotinin beyinde dopamin salınımını artırarak sigaranın süratli ve güçlü bir ödül olarak kodlanmasına neden olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Zamanla beyin, rahatlama, keyif ve gerilim azalmasını sigarayla eşleştirir.” dedi.
Bu kodlamanın; sigaranın sağladığı süreksiz rahatlamanın fark edilmesi, alternatif ödül ve rahatlama yollarının geliştirilmesi ve nikotin yoksunluğunun uygun tedaviyle yönetilmesiyle kırılabileceğine işaret eden Dr. Öğr. Üyesi Çetin, “Beyin yeni alışkanlıklar öğrenebilir; kıymetli olan ona gerçek alternatifleri sunmaktır. Sigarayı kendi isteğiyle bırakmak, dış baskıyla bırakmaya nazaran çok daha kalıcıdır zira davranış değişikliği içsel motivasyonla desteklenir. Kendi kararını veren birey, zorluklarla karşılaştığında sorumluluğu dış faktörlere değil kendine bağlar ve süreci daha sürdürülebilir formda yönetir. Zorla ya da yalnızca etraf baskısıyla bırakılan sigarada nüks riski bariz olarak daha yüksektir.” açıklamasını yaptı.
Kişiye özel motivasyon kaynakları bırakma sürecini daha güçlü hale getirebilir!
Sağlık motivasyonunun kıymetli olmakla birlikte tek başına her birey için kâfi olmadığına dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Özellikle gençlerde ve uzun müddettir sigara içenlerde sıhhat riskleri soyut ve uzak algılanabilir. Estetik korkular, maddi yarar, çocuklara uygun bir rol model olma, özgürlük hissi ve performans artışı üzere şahsa özel motivasyon kaynakları bırakma sürecini çok daha güçlü hale getirebilir.” sözlerini kullandı.
Eski ritüellerin yerine yenileri konmalı!
Sigara içme ritüellerinin, nikotinden bağımsız olarak güçlü şartlanmalara yol açtığına ve bırakma motivasyonunu sabote ettiğine dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Kahveyle, gerilimle ya da molalarla eşleşmiş sigara davranışı otomatikleşir. Bu ritüellerin yerine kısa yürüyüşler, nefes antrenmanları, şekersiz sakız, su içme ya da zihni meşgul eden küçük alışkanlıklar koymak, beynin eski eşleşmeleri çözmesine yardımcı olur.” dedi.
Bağımlılığa karşı atılabilecek en güçlü adım vazgeçmemek!
‘Bir tane içsem bir şey olmaz’ niyetinin, bağımlılığın en sık kullandığı bilişsel tuzaklardan biri olduğunun altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Çetin, sözlerini şöyle tamamladı:
“Beyin, denetimin geri kazanıldığı yanılgısını yaratır lakin tek bir sigara, bağımlılık devresini tekrar aktive eder ve birden fazla vakit eski kullanım seviyesine süratli bir dönüşe yol açar. Bu niyet günahsız görünse de nükslerin en yaygın nedenlerinden biridir.
Sigarayı bırakmayı tekraren deneyip başaramamış şahıslara şunu söylemek isterim: Bu bir irade zayıflığı değil, tedavi edilmesi gereken bir bağımlılıktır. Her başarısız deneme, aslında bir öğrenme sürecidir ve yanlışsız usul, yanlışsız dayanak ve hakikat vakitle muvaffakiyet mümkündür. Vazgeçmemek, bağımlılığa karşı atılabilecek en güçlü adımdır.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
