VBKY’nin ideoloji kitaplığı, Ludwik Fleck’in imzasını taşıyan “Bilimsel Bir Gerçeğin Doğuşu ve Gelişimi” adlı yapıtla genişlemeye devam ediyor. Birinci kere 1935’te yayımlanan bu çalışma, Thomas Kuhn’un Bilimsel İhtilallerin Yapısı’na yazdığı meşhur önsözde Fleck’e atıfta bulunmasıyla tekrar keşfedildi. Bu sayede Fleck, Kuhn ve Popper üzere daha tanınan figürlerin öncesinde yer alan; çağdaş bilim teorisinin en tesirli düşünürlerinden biri olarak anılmaya başlandı. Fleck’e nazaran bilim, taşların üst üste konduğu doğrusal bir birikim süreciyle ilerlemez. Bilimsel değişim, bir toplumda hâkim olan fikir stillerinin yavaş fakat daima dönüşümüyle şekillenir. Bu fikir şekilleri tarihi olarak olgunlaşır, toplumsal şartlara tabidir ve onları taşıyan insan topluluklarıyla birlikte âdeta bir “yumak” oluşturur. Fleck’in kavramsallaştırmasıyla fikir kolektifleri, yeni sorunların görülmesine ve ele alınmasına imkân tanıyan dinamik bir alan yaratır. Kuhn’un kesintili ihtilallere dayalı modelinin tersine Fleck, daima işleyen bir yine biçimlenme sürecine işaret eder. Bu sürecin varsayımları, birden fazla vakit üyelerini onların farkında bile olmadığı biçimlerde dönüştürür.
“Bilimsel Bir Gerçeğin Doğuşu ve Gelişimi”, sadece bilim tarihine dair bir inceleme değil; niyetin toplumsal örgütlenişine, bilginin nasıl mümkün olduğuna ve “gerçek”in kolektif tabiatına dair eskimeyen bir manifesto. Okurunu, bilimi ve hakikati ferdi keşiflerin ötesinde, birlikte kurulan bir süreç olarak yine düşünmeye davet ediyor.
Kitaptan:
“Bazı gerçekler vardır ki; bunları bilme düzeneğimize eleştirel bir biçimde yaklaşamayız. Örneğin “normal bir insanın iki gözü vardır” yargısı bizim için kendiliğinden anlaşılır bir hâle gelmiştir ve artık bir bilgi üzere görünmez. Bu cins bir bilme hareketinde kendimizi faal hissetmeyiz; bizden bağımsız, “Varoluş” yahut “Gerçeklik” denen bir gücün karşısında büsbütün pasif durumdayızdır. Tıpkı günlük ritüelleri ya da alışkanlıkları mekanik olarak sürdüren biri üzere davranırız: Bu çeşit hareketlerde artık özgürlük kelam konusu değildir, tersine, bu halde davranmaya ve öbür halde davranmamaya yönelik bir zorlantı kelam hususudur. Ya da kitlesel bir harekete katılan bir adamın durumuyla da benzerlik kurulabilir. Örneğin kolay bir borsacı piyasadaki düşüş nedeni ile oluşan panik satışlarını dışsal bir güç, gerçek bir varlık olarak algılar. Lakin kendisinin de şuurunda olmadan kapıldığı telaşın bu düşüşe katkıda bulunduğunu fark etmez. Hasebiyle günlük yaşama ilişkin yerleşik gerçekler epistemolojinin konusu olmaya pek de uygun değildir. Klasik fiziğe ilişkin gerçeklere gelince burada da pratik bakımından alışkanlık, teori bakımındansa tüketilmişlik kelam konusudur. Hasebiyle tarafsız bir araştırmanın prensiplerine en uygun olanın, keşfi çok da gerilere uzanmayan ve epistemoloji tarafından şimdi tüketilmemiş “daha yeni bir gerçek” olduğu kanısındayım. Tıbbi bir gerçek, ki kıymeti ve uygulanabilirliği inkâr edilemez, tarihî ve fenomenolojik olarak son derece güçlü olduğundan araştırmamız için epeyce kullanışlıdır. Ben bu araştırma için en yeterli biçimde kanıtlanmış tıbbi gerçeklerden birini, yani Wassermann Reaksiyonu’nun sifilisle alakalı olduğu gerçeğini seçtim. Öyleyse soru şudur: Deneyime dayanan bu gerçek nasıl ortaya çıkmıştır ve nelerden oluşur?“
Yazar Hakkında;
1896 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nda, Lviv kentinde doğdu. Tıp eğitimini Lviv Üniversitesi’nde tamamladı ve erken devir çalışmalarını iç hastalıkları ve mikrobiyoloji alanlarında yürüttü. II. Dünya Savaşı sonrasında Polonya’da çeşitli araştırma laboratuvarlarında ve tıp enstitülerinde misyon yaptı. Bu devirde hem tıbbi araştırmalar hem de bilim ideolojisi üzerine teorik ve pratik çalışmalar yürütmeye devam etti. 1956’da İsrail’e göç eden ve 1961 yılında burada ölen Fleck, bilimsel gerçeklerin toplumsal yapısını gösteren öncü yaklaşımıyla 20. yüzyılın en tesirli bilim felsefecileri ve sosyologlarından biri olarak kabul edilir.
KÜNYE
Yayınevi: VBKY
Kategori: Felsefe
Yazan: Ludwik Fleck
Türkçesi: Elif Hilal Fertellioğlu
Kitabın ismi: Bilimsel Bir Gerçeğin Doğuşu ve Gelişimi
Proje Editörü ve Son Okuma: Halid Metin Yolcu
Kitap Editörü: Saygın Günenç
Kapak ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan
Sayfa sayısı: 256
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
