Yenişehir Belediyesi’nin düzenlediği ‘Bellek Söyleşileri’nin Mart ayı konuğu Araştırmacı Muharrir Abdullah Ayan oldu. Mersin’in küçük bir köyden milletlerarası ticaret merkezine dönüşümünü tarihî örnekler ve evraklarla anlatan Ayan, bilhassa liman projeleri, Osmanlı periyodundaki planlamalar ve Cumhuriyet periyodunda yaşanan siyasi kararların kentin gelişimini nasıl etkilediğine değindi.
Yenişehir Belediyesi tarafından kentin kültürel mirasını geleceğe taşımak maksadıyla düzenlenen ‘Bellek Söyleşileri’nin beşinci buluşması, Araştırmacı Muharrir Abdullah Ayan’ın iştirakiyle gerçekleşti. Mersin’in bir iskele kasabasından metropole dönüşüm öyküsünün anlatıldığı aktifliğe ilgi ağırdı.Atatürk Kültür Merkezi’nde düzenlenen “Dünden Bugüne Mersin” bahisli söyleşiye; Yenişehir Belediye Lideri Abdullah Özyiğit, DEVA Partisi Genel Lider Yardımcısı ve Mersin Milletvekili Mehmet Emin Ekmen,Büyükşehir Belediye Lider Vekili Hülya Günel, Mersin Ticaret ve Sanayi Odası(MTSO) Başkanı Hakan Sefa Çakır, MTSO Meclis Lideri Hamit İzol ve çok sayıda Sivil Toplum Kuruluşu temsilcisi katıldı.
BAŞKAN ÖZYİĞİT: “KÜLTÜR VE SANAT KENTİN BELLEĞİNİ GÜÇLENDİRİR”
Söyleşinin açılışında konuşan Yenişehir Belediye Başkanı Abdullah Özyiğit, kültür ve sanatın kent omurundaki ehemmiyetine dikkat çekti. Özyiğit, Yenişehir’i bir kültür ve sanat kenti haline getirmek için çalıştıklarını belirterek, Bellek Söyleşileri’nin bu gayenin kıymetli bir kesimi olduğunu tabir etti. Pandemi nedeniyle etkinliklere bir müddet orta verildiğini hatırlatan Özyiğit, yine başlayan programlarda her ay farklı konukları ağırladıklarını söyledi. Kentin geçmişini anlatan en değerli isimlerden birinin Abdullah Ayan olduğunu belirten Özyiğit, “Bugün Mersin’in 1900’lü yıllardan bu yana geçirdiği evrimi en yeterli anlatacak isimlerden biri olan Abdullah Ayan ile bir ortadayız. Yenişehir bir kültür ve sanat kentidir. Bellek söyleşileri de bu vizyonun bir modülü. Güçlü kültürel altyapısı ve bağları olan ülkeler yıkılmıyor; onlar dayanmayı ve çaba etmeyi biliyor. Kentimizin geçmişini öğrenmek, temelleri sağlam bir topluluk oluşturmanın anahtarıdır” dedi.
MİLLETVEKİLİ EKMEN’DEN BAŞKAN ÖZYİĞİT’E TEŞEKKÜR
DEVA Partisi Mersin Milletvekili Mehmet Emin Ekmen ise, “İki konuya değinmek istiyorum. Birincisi altyapı hizmetleri belediyelerin yasal sorumluluğu ancak belediyelerde farkındalık yaratan, fark yatan mevzuların başında kültür sanat işleri geliyor. Mersin siyasetini gözlemlediğim günden bu yana çok rahatlıkla şunu söz edebilirim ki Yenişehir Belediyemiz kültür ve sanat alanında yaptığı işlerde bir adım öne çıkıyor ve bir farkındalık yaratıyor. Bu vesileyle hemşehrilerimiz ismine Sayın Başkan’a teşekkür etmek istiyorum. Üçüncü olarak evvelden kütüphanelerde başucu kitaplarımız olurdu. Çok eski tarihlerde ansiklopediler, sonra özel yazılmış eserler. Artık de ChatGPT var. Benim Mersin’de açığa düşmemek için başvurduğum birkaç referans kişi var. Birisi de Abdullah Ayan ağabey. Bir şeyi merak ettiğim de geçmişe yanlışsız nasıl olmuş, o günden bu yana nasıl gelmiş kendisini arayıp sorarım. Bir mevzuda bir şey söyleyecek olduğunda yeniden son hali üzerine kesinlikle görüşünü alırım. Mersin’in yatırımları, kültürü, sanatı ve tarihi üzerine sahiden büyük bir emek ile fikir personeli kendisi. Yalnızca benim değil bütün Mersin için bir ayaklı tarih ve anlatıcı olan ve bir müracaat referans şahsı olan Abdullah Bey bugün bizimle buluşturduğu için bir sefer daha Sayın Başkan’a teşekkür ediyorum” sözlerini kullandı.
82 HANELİ KÖYDEN DÜNYA LİMANINA
Sunumunda Mersin’in tarihi kökenlerine değinen Ayan, 17. yüzyılda Osmanlı gezgini Evliya Çelebi’nin kayıtlarında “Mersinoğlu” ismiyle geçen 82 haneli bir köy olarak yer aldığını söyledi. Mersin’in büyümesinin en değerli nedenlerinden birinin, Tarsus’un liman özelliğini kaybetmesi olduğunu tabir eden Ayan, Berdan Irmağı’nın taşıdığı alüvyonların Tarsus Limanı’nı doldurduğunu ve yeni bir liman muhtaçlığının ortaya çıktığını belirtti. Başlangıçta Kazanlı’da liman kurulmasının düşünüldüğünü, fakat bölgenin gereğince korunaklı olmadığı için Karaduvar ve Mersin etrafında karar kılındığını lisana getirdi. Ayan, Osmanlı idaresinin 19. yüzyılda Mersin’i Anadolu’nun dünyaya açılan kapılarından biri olarak planladığını söyledi. O devirde Anadolu’nun milletlerarası ticarete açılan iki ana limanının bulunduğunu belirten Ayan, bunların İzmir ve Mersin olduğunu tabir etti. İzmir’in daha çok Ege bölgesine ve sonlu tarım eserlerine dayalı ihracata sahip olduğunu söyleyen Ayan, Mersin’in ise Anadolu’nun çok geniş bir hinterlandına hitap edecek biçimde tasarlandığını vurguladı. Bu süreçte Osmanlı’nın Nafia Nazırı olan Ermeni kökenli devlet adamı Hallaçyan’ın Mersin Limanı için kıymetli bir proje hazırladığını belirten Ayan, kelam konusu projenin Deliçay ile Müftü Deresi ortasında bir liman tasarımı içerdiğini anlattı.
LİMAN PROJESİ SAVAŞLARA TAKILDI
Hazırlanan liman projesinin uygulanma basamağına geldiği sırada Osmanlı’da idare değişikliği yaşandığını belirten Ayan, vazifeye gelen Maliye Nazırı Mehmet Cavit Bey’in de Mersin’i ziyaret ettiğini ve limanın yapılacağına dair büyük bir umut yarattığını söyledi. Cavit Bey’in Mersin’de yaptığı konuşmada limanın kısa müddette yapılacağını tabir ettiğini anlatan Ayan, o günlerde kentin büyük bir heyecan yaşadığını söyledi. Fakat I. Dünya Savaşı’nın başlaması nedeniyle proje hayata geçirilemedi. Ayan, Cumhuriyet’in ilanından çabucak evvel TBMM’de Mersin Limanı’nın imaliyle ilgili uzun tartışmalar yaşandığını da anlattı. Bir Fransız şirketinin limanı inşa etmek için teklif sunduğunu lakin Kurtuluş Savaşı’nın çabucak akabinde yabancı bir şirkete imtiyaz verilmesine karşı çıkıldığını belirtti. Bunun üzerine limanın devlet tarafından yapılmasına karar verildiğini lakin ekonomik dertler nedeniyle projenin ertelendiğini söyledi. 1924 yılında liman için bütçe ayrıldığını fakat kısa müddet sonra çıkan Pir Said İsyanı nedeniyle devletin kaynaklarını farklı alanlara yönlendirmek zorunda kaldığını tabir eden Ayan, bu nedenle liman projesinin yine ertelendiğini belirtti. Ayan, limanın imal sürecinin asıl olarak 1950’li yıllarda sürat kazandığını söyledi. Bilhassa devrin başbakanı Adnan Menderes ve TBMM Başkanı Refik Koraltan’ın projeye büyük değer verdiğini belirten Ayan, limanın inşaatına 1954 yılında başlandığını ve 1958’den itibaren gemilerin yanaşmaya başladığını söz etti. Ayan, Mersin Limanı’nın uzun müddet Türkiye’nin en derin, en geniş art alana ve en uzun rıhtımlara sahip limanı olduğunu da vurguladı.
KENT PLANLAMASINDA JOHNSON PLANI
Sunumunda kent planlamasına da değinen Ayan, 1930’lu yıllarda hazırlanan Johnson Planının Mersin, Adana ve Tarsus için kıymetli bir vizyon ortaya koyduğunu söyledi. Bu plana nazaran Adana sanayi kenti, Mersin dış ticaret merkezi, Tarsus ise dinlenme ve hayat alanı olarak düşünülmüştü. Lakin Ayan’a nazaran planın uygulanmasını zorlaştıran en değerli öge Türkiye’de hızlanan iç göç oldu. Plan hazırlanırken Mersin’in nüfusunun 1975 yılında 75 bin olacağı öngörülürken, gerçek nüfusun göçlerle birlikte 350 bine ulaştığını belirten Ayan, bu nedenle kentin plansız büyüdüğünü söz etti. Ayan, Mersin’in tarih boyunca farklı bölgelerden göç alan kozmopolit bir kent olduğunu belirterek, bu özelliğin kentin kültürel yapısını zenginleştirdiğini söyledi. Kentleşme meselelerinin değerli ölçüde süratli göçten kaynaklandığını tabir eden Ayan, buna karşın Mersin’in Türkiye’nin en değerli ticaret ve liman kentlerinden biri olmayı sürdürdüğünü vurguladı.
Bellek Söyleşileri, her ay ülkenin ve kentin geçmişine tanıklık etmiş isimleri ve uzmanları Mersinlilerle buluşturmaya devam edecek.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
