Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), global jeopolitik sarsıntıların ve bölgesel belirsizliklerin gölgesinde kalan Türkiye-Avrupa Birliği (AB) ilgilerine dair kapsamlı ve gelecek vizyonu sunan bir rapor yayımladı. “Belirsizlik Çağında Türkiye–AB Bağlantıları: Rekaberlik Senaryosu” başlıklı çalışma, klâsik “tam üyelik” yahut “kesin kopuş” ikiliğine sıkışmış tahlillerin ötesine geçerek, taraflar için sürdürülebilir ve gerçekçi bir etkileşim modeli öneriyor.
Raporu değerlendiren KOSAM Yönetim Kurulu Lider Yardımcısı Serkan Seçkinli, Türkiye-AB alakalarının artık doğrusal bir çizgide ilerlemediğini, tersine çok katmanlı ve değişken dinamikler üzerine kurulu olduğunu vurguladı. Seçkinli, “İçinde bulunduğumuz belirsizlik çağı, sabit stratejiler yerine proaktif ve esnek modelleri mecburî kılıyor. Raporumuzun odak noktası olan ‘Rekaberlik’ (Coopetition), tarafların bir yandan stratejik çıkarları doğrultusunda rekabet ederken, başka yandan kaçınılmaz karşılıklı bağımlılıklar nedeniyle iş birliğini derinleştirmesini söz eden bir orta yoldur” dedi.
“Geleneksel Modeller Tıkanmış Durumda”
Seçkinli, 2018 yılından bu yana müzakere sürecinin fiilen durma noktasına geldiğini hatırlatarak, mevcut tıkanıklığın yalnızca bir kriz değil, yapısal bir durum olduğunu belirtti. Seçkinli, “Avrupa Birliği’nin genişleme yorgunluğu ve Türkiye’nin çok istikametli dış siyaset arayışları, bağları bir yol ayrımına getirdi. Fakat ticaret, göç idaresi, güç ve güvenlik alanındaki karşılıklı bağımlılık, tam manasıyla bir kopuşu her iki taraf için de irrasyonel kılıyor. İşte bu noktada ‘Rekaberlik’, taraflar ortasındaki denetimli yakınlık ile çekinceli uzaklığın bir kombinasyonu olarak karşımıza çıkıyor” tabirlerini kullandı.
Dört Senaryo Ortasında En Gerçekçi Seçenek: Rekaberlik
KOSAM raporu, Türkiye-AB etkileşiminin geleceğine dair dört temel senaryo (Yapısal Çatışma, Soğuk Barış, Stratejik İştirak ve Rekaberlik) üzerinde duruyor. Bu senaryolar ortasında orta vadede sürdürülebilirliği en yüksek görülenin “Rekaberlik” olduğunu belirten Seçkinli, bu modelin avantajlarını şu sözlerle özetledi: “Rekaberlik senaryosu, tarafların bir alanda iş birliği yaparken öteki bir alanda yapan bir rekabet sürdürebilmesine imkân tanıyor. Bu, Türkiye için hem ıslahat sürecine ivme kazandırma hem de global rekabet gücünü artırma fırsatı demektir. AB açısından ise tam üyelikten bağımsız, teknik ahenk üzerinden ilerleyen bir ilgi modeli, genişleme baskısının hafifletilmesine yardımcı olur”.
Gümrük Birliği 2.0: Dijital ve Yeşil Dönüşümle Modernizasyon
Raporun iktisat başlığında, 30 yıldır uygulanan Gümrük Birliği’nin artık günümüz ticaret dinamiklerini karşılamadığı tespiti yer alıyor. Seçkinli, Gümrük Birliği’nin yalnızca sanayi mallarıyla hudutlu kalmaması gerektiğini vurgulayarak, “Hizmetler, kamu alımları, tarım ve bilhassa dijital iktisat Gümrük Birliği’nin kapsamına dâhil edilmelidir. Türkiye’nin Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Dijital Pusula stratejileriyle ahengi, endüstrimizin rekabetçiliği için bir tercih değil, zorunluluktur. Bu ikiz dönüşüm, Türkiye-AB münasebetlerine yeni bir dinamizm kazandıracak en kıymetli motor güçtür” dedi.
Enerji Arz Güvenliğinde Türkiye Kilit Rolde
Enerji alanındaki stratejik iş birliğine dikkat çekilen rapora nazaran, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası değişen güç haritasında Türkiye’nin transit rolü hayati bir ehemmiyet kazandı. Seçkinli, “Ülkemizin stratejik pozisyonu ve lojistik koridorlar üzerinde yer alması AB’nin güç arz güvenliği için vazgeçilmezdir. Güç alanındaki iş birliğimiz, jeopolitik tansiyonların üzerine çıkarılarak teknik bir yerde derinleştirilmelidir. Yüksek Seviyeli Güç Diyaloğu mekanizmalarının tekrar canlandırılması, her iki tarafın da stratejik çıkarınadır” değerlendirmesinde bulundu.
Güvenlik ve Savunmada NATO-AB Dengesi
Dış siyaset ve güvenlik başlığında Türkiye’nin NATO’nun ikinci büyük ordusuna ve yükselen bir savunma endüstrisine sahip olduğunun altı çiziliyor. Rapor, Türkiye’nin Avrupa güvenlik mimarisine entegrasyonunun sürdürülmesinin kıymetini vurguluyor. Seçkinli, “Türkiye’nin AB güvenlik teşebbüslerine teknik seviyede iştiraki, Avrupa’nın stratejik özgürlüğüne katkı sağlar. Rekaberlik yaklaşımı, Türkiye’nin hem NATO müttefikliği hem de çok taraflı dış siyaset stratejisi ortasında istikrarlı bir pozisyon almasını mümkün kılacaktır” dedi.
KOSAM’ın Stratejik Yol Haritası: 5 Kritik Adım
Rapor, Türkiye-AB bağlarının rekaberlik temelinde yine yapılandırılması için somut siyaset teklifleri sunuyor:
- Siyasallaşmanın Azaltılması: Teknik kriterlerin siyasi veto araçlarından (özellikle Kıbrıs sorunu gibi) bağımsız formda işletilmesi.
- Diyalog Düzeneklerinin Canlandırılması: İktisat, güç, ulaşım ve göç alanındaki Yüksek Seviyeli Diyalog toplantılarının kesintisiz sürdürülmesi.
- Vize Serbestisi ve Gümrük Birliği: Vize süreçlerinde iş insanları ve akademisyenler için kolaylık sağlanması ve Gümrük Birliği’nin yeşil dönüşümle güncellenmesi.
- Güvenlik ve Savunma Entegrasyonu: Türkiye’nin AB savunma fonlarına ve projelerine gözlemci statüsünde iştirakinin sağlanması.
- İkiz Dönüşüm İş Birliği: Yeşil Mutabakat ve Dijital Tek Pazar stratejileri doğrultusunda ortak bir “Yeşil ve Dijital Dönüşüm Diyalog Platformu” kurulması.
“Gelecek, Karşılıklı Çıkar ve Hürmet Temelinde İnşa Edilmeli”
Serkan Seçkinli, raporun temel bildirisini şu sözlerle özetledi: “Türkiye-AB bağları ne bir üyelik mucizesine ne de bir kopuş felaketine hapsedilmelidir. Türkiye, egemenlik haklarını ve ulusal menfaatlerini koruyarak, AB ile eşit iştirak temelinde bir bağ yürütme kapasitesine sahiptir. Rekaberlik, bu dengeyi kuracak en akılcı yoldur. Taraflar birbirlerini hasım değil, yapıcı birer rakip ve stratejik birer ortak olarak gördükleri sürece, bu belirsizlik çağından her iki taraf da güçlenerek çıkacaktır”.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
