Alzheimer hastalığında mevcut ilaç tedavileri, hastalığın ilerleyişini durdurmaktan çok semptomları hafifletmekle hudutlu kaldığını söz eden Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, bu nedenle son yıllarda nöromodülasyon metotlarının giderek daha fazla kıymet kazandığını söyledi.
Elektrik, manyetik alan, ultrason ve ışık üzere fizikî ihtarlarla beyin işlevlerinin düzenlenmesinin hedeflendiğini aktaran Dr. Celal Şalçini, “rTMS, tDCS ve TPS üzere non-invaziv prosedürler, bilişsel fonksiyonları destekleyerek hastalığın seyrini yavaşlatabilir. Bilhassa erken devirde uygulandığında daha tesirli sonuçlar alınabileceği belirtiliyor.” dedi. Dr. Celal Şalçini, bu metotların şimdi gelişim kademesinde olmakla birlikte umut vadettiğini vurguladı.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, Alzheimer ve demans tedavisinde rTMS, tDCS, ultrason, ışık ve 40 Hz ikazım üzere ilaç dışı nöromodülasyon metotlarının beyin işlevlerini destekleyerek hastalığın seyrini yavaşlatmadaki aktüel yeri hakkında bilgi verdi.
Mevcut tedaviler Alzheimer’ı durdurmaz, yalnızca semptomları hafifletir!
Alzheimer hastalığının, günümüzde global ölçekte giderek artan bir halk sıhhati sorunu olarak karşımıza çıktığını kaydeden Dr. Celal Şalçini, “Mevcut farmakolojik tedaviler, bilhassa asetilkolinesteraz inhibitörleri ve memantin, hastalığın seyrini büsbütün durdurmaktan fazla semptomları sonlu ölçüde hafifletir ve süreksiz bir güzellik hali sağlar.” dedi.
Bu tedavilerin hastalığın ilerleyişini bir ölçü yavaşlatsa da uzun vadede hastalığın son sonucu üzerinde besbelli bir değişiklik oluşturmadığını tabir eden Dr. Şalçini, “Anti-amiloid tedavilere yönelik çalışmalar umut verici olsa da yan tesirler, maliyet aktifliği ve düzenleyici onay süreçleri üzere nedenlerle şimdi yaygın klinik kullanıma girmiş değildir.” formunda konuştu.
Nöromodülasyon tedavisi, beyin işlevlerini etkileyerek sinaptik plastisiteyi artırıyor!
Bu noktada, ilaç dışı tedavi sistemlerine olan gereksinimin giderek arttığını, bilhassa nöromodülasyon tekniklerinin dikkat çektiğini lisana getiren Dr. Celal Şalçini, “Nöromodülasyon, farmakolojik casuslar dışında elektrik, manyetik alan, ışık yahut ses dalgaları üzere fizikî sistemlerle beyin işlevlerini direkt etkilemeyi amaçlayan bir tedavi yaklaşımıdır. Bu usullerin temel maksadı, sinaptik plastisiteyi artırmak, uzun müddetli güçlenmeyi desteklemek ve beyin atrofisinin ilerleyişini yavaşlatmaktır. Lakin bu tedavilerin tesirli olabilmesi için canlı nöronal dokunun varlığı kritik ehemmiyet taşır, bu nedenle erken periyotta müdahale büyük avantaj sağlar.” dedi.
Günümüzde Alzheimer hastalığının sırf protein birikimiyle açıklanan bir durum olmaktan çıktığı bilgisini paylaşan Dr. Şalçini, şöyle devam etti:
“Aynı vakitte bir ‘bağlantı hastalığı’ (konnektopati) olarak değerlendirilmeye başlandı. Bilhassa Default Mode Network ve hipokampal-kortikal ağlarda meydana gelen bozulmalar, bilişsel gerilemenin temelinde yer alır. Nöromodülasyon teknikleri de bu ağları amaç alarak fonksiyonel irtibatları yine güçlendirmeyi emeller.”
Non-invaziv metotlar içinde en yaygın olanı rTMS!
Nöromodülasyon prosedürlerinin invaziv ve non-invaziv olarak iki ana kümeye ayrıldığına değinen Dr. Celal Şalçini, “İnvaziv tekniklerden biri olan Derin Beyin Stimülasyonu (DBS), bilhassa hareket bozukluklarında tesirli sonuçlar vermiş olsa da Alzheimer hastalığında hudutlu yarar gösteriyor ve şimdi yaygın kullanım alanı bulabilmiş değil. Benzeri biçimde vagal hudut stimülasyonu da sonlu sayıda çalışmada kıymetlendirdi ve klinik uygulamada yerini alamadı.” dedi.
Non-invaziv tekniklerin ise günümüzde daha yaygın kullanıldığına vurgu yapan Dr. Şalçini, “Bunların başında tekrarlayan transkraniyal manyetik ikazım (rTMS) geliyor. rTMS, saçlı deri üzerinden uygulanan manyetik alanlar aracılığıyla kortikal nöronları uyararak beyin işlevlerini düzenler. Bilhassa dorsolateral prefrontal korteks hedeflenmekte ve yüksek frekanslı uyarımlar ile bilişsel fonksiyonlarda düzgünleşme sağlanabiliyor. Düşük frekanslı uygulamalar inhibitör tesir yaratırken, yüksek frekanslı uygulamalar uyarıcı tesir gösteriyor. rTMS’nin bilişsel rehabilitasyon ve ilaç tedavileriyle birlikte kullanılması, tedavi aktifliğini besbelli halde artırıyor. Son yıllarda geliştirilen ‘multi-site rTMS’ yaklaşımı ile birden fazla beyin bölgesinin birebir anda uyarılması hedeflenir ve daha güçlü sonuçlar elde edilebilir.” açıklamasını yaptı.
TPS, nöroplastisiteyi artıran ve derin beyin yapılarına ulaşabilen bir yöntem!
Bir öbür formül olan transkraniyal hakikat akım stimülasyonunun (tDCS), düşük yoğunluklu elektrik akımı ile nöronal uyarılabilirliği düzenlediğini aktaran Dr. Celal Şalçini, “Uygulaması kolay, taşınabilir ve yan tesiri hayli düşük olan bu prosedür, bilhassa hafif bilişsel bozukluklarda süreksiz güzelleşmeler sağlayabiliyor. tACS ise alternatif akım kullanarak bilhassa 40 Hz frekansında beyin ritimlerini düzenlemeyi hedefliyor, fakat insan çalışmalarında şimdi hudutlu bilgi bulunmuyor.” dedi.
Ultrason temelli sistemlere de dikkat çeken Dr. Şalçini, şunları söyledi:
“Transkraniyal Pulse Stimülasyonu (TPS), kısa vadeli akustik darbelerle beyin dokusunu uyararak nöroplastisiteyi artırır ve derin beyin yapılarına ulaşabilme avantajı sunar. Avrupa’da Alzheimer tedavisi için onay almış olması, bu formülün klinik ehemmiyetini artırır. Odaklanmış ultrason (FUS) ise kan-beyin bariyerinin geçirgenliğini süreksiz olarak artırarak bilhassa amiloid paklığını desteklemeyi emeller.
Fotobiyomodülasyon olarak bilinen yol, yakın kızılötesi ışık kullanarak mitokondriyal işlevleri güzelleştirir ve oksidatif gerilimi azaltır. Bu sayede nöronal metabolizma desteklenir ve nörodejeneratif süreçler yavaşlatılabilir. Bilhassa bilişsel rehabilitasyonla birlikte uygulandığında daha güçlü klinik sonuçlar elde edilir.”
Nöromodülasyon, umut vadeden fakat şimdi gelişim kademesinde bir tedavi!
Son yıllarda öne çıkan bir öteki yaklaşımın ise gama frekanslı (40 Hz) nöromodülasyon olduğu bilgisini veren Dr. Celal Şalçini, “Görsel ve işitsel ihtarların birlikte kullanıldığı bu prosedürün, mikroglial aktiviteyi artırarak amiloid ve tau proteinlerinin temizlenmesini hızlandırdığı düşünülüyor. Klinik çalışmalarda bilişsel gerilemenin yavaşlatılması ve beyin atrofisinin azaltılması istikametinde umut verici sonuçlar elde edildi.” dedi.
Tüm bu sistemler değerlendirildiğinde, demans tedavisinde tek bir standart protokolün bulunmadığını vurgulayan Dr. Şalçini, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Hastalığın heterojen yapısı nedeniyle tedavi planı; hastanın klinik durumu, toplumsal şartları ve tedaviye erişim imkanları doğrultusunda bireyselleştirilir. Genel yaklaşım, nöromodülasyon tekniklerinin farmakolojik tedaviler ve bilişsel rehabilitasyon ile birlikte kullanılması istikametindedir.
Sonuç olarak, nöromodülasyon formülleri Alzheimer ve başka demans tiplerinde umut vadeden, lakin şimdi gelişim evresinde olan tamamlayıcı tedavi seçenekleridir. Erken devirde başlandığında daha tesirli olan bu uygulamalar, hastalığın seyrini yavaşlatma ve ömür kalitesini artırma potansiyeline sahiptir. Lakin uzun devir tesirleri, optimal uygulama protokolleri ve etik boyutları konusunda daha fazla bilimsel çalışmaya gereksinim duyuluyor.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
