Sağlık teknolojilerinde yaşanan süratli gelişim, cerrahi uygulamaların hudutlarını yine tanımlıyor. Türkiye’de birinci sefer gerçekleştirilen ‘5G dayanaklı uzaktan robotik cerrahi’ uygulaması, deneysel hedefli olarak, farklı lokasyonlardaki iki merkez ortasında eş vakitli irtibat kurularak muvaffakiyetle gerçekleştirildi. “Telecerrahi” olarak isimlendirilen bu prosedür sayesinde bundan sonra cerrahlar; kentler, ülkeler ya da kıtalar ortası uzaklıkta bulunan hastaları da ameliyat edebilecekler. 5G ile gerçekleştirilen bu teknoloji; yüksek görüntüleme suratı, 1 ms altına düşen gecikme mühleti üzere özellikleri sayesinde ameliyatların da uzaktan sağlam formda canlı yapılmasına imkan sağlayabilecek. ‘Uzaktan robotik cerrahi’ olarak da anılan bu uygulamada; doktorun yaptığı hareketler gelişmiş robotik sistemler aracılığıyla anında öteki bir merkezde bulunan ameliyathanedeki robotun kollarına aktarılıyor ve operasyon yüksek hassasiyetle gerçekleştiriliyor. Bu uygulamanın Türkiye’de birinci örneği; Ataşehir’de bulunan Acıbadem Üniversitesi ile Sarıyer’de hizmet veren Acıbadem Maslak Hastanesi ortasında eşzamanlı olarak gerçekleştirildi.
Deneysel ve eğitim emelli Türkiye’de birinci defa uygulanan telecerrahi için Acıbadem Üniversitesi CASE -İleri Seviye Medikal Simülasyon ve Eğitim Merkezi’nde konumlanan Robotik Cerrahi aygıtı kullanıldı. Eş vakitli olarak Acıbadem Maslak Hastanesi’ndeki robotik cerrahi aygıtının konsolunda ise Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Ali Rıza Kural vardı. Bir denek hayvanında gerçekleştirilen prostat ameliyatı, iki başka merkezden birbirine anlık imaj ve data aktarılarak muvaffakiyetle tamamlandı.
Teknolojinin baş döndürücü süratle geliştiği günümüzde, bu dönüşüm sıhhat teknolojileri alanında da tesirini güçlü biçimde gösteriyor. Örneğin; artık ameliyat olmak için operasyonu gerçekleştirecek cerrahın bulunduğu hastanede olmanıza gerek yok. Dünyanın neresinde olursanız olun, alanında uzman bir cerrah, robotik cerrahi ile öteki bir kentteki ya da ülkedeki hastayı bulunduğu yerden ameliyat edebiliyor. Acıbadem Üniversitesi Maslak Hastanesi Minimal İnvaziv ve Robotik Üroloji Kısmı Başkanı Prof. Dr. Ali Rıza Kural, Acıbadem Üniversitesi CASE – İleri Seviye Medikal Simülasyon ve Eğitim Merkezi Direktörü Doç. Dr. Mehmet Emin Aksoy’un katkılarıyla gerçekleştirilen bu operasyon, ‘uzaktan robotik cerrahi’nin ‘şimdilik’ tıpta gelinen son nokta olduğunu bir defa daha gözler önüne seriyor.
Prof. Dr. Ali Rıza Kural, Türkiye’de birinci sefer gerçekleştirdiği uzaktan ameliyat teknolojisi hakkında şunları söylüyor: “Uzaktan ameliyat teknolojisi aslında yaklaşık 35-40 yıl evvel NASA’nın savaş sırasında kullanmayı planladığı teknolojinin gelişip bugünlere ulaşmasıdır. Bugün geldiğimiz noktada, bilhassa sinyallerdeki bağlantının çok süratli olması, 5G ve fiber optik teknolojilerin gelişmesi sayesinde canlı ameliyatların uzaktan yapılması mümkün hale geldi.”
2001 yılında Fransız Cerrah Jacques Marescaux’nun, New York’tan Paris’teki bir hastaya robotik sistemler ve yüksek süratli data kontağı kullanarak laparoskopik safra kesesi ameliyatı gerçekleştirdiğine dikkat çeken Prof. Dr. Ali Rıza Kural, bu operasyonun, tele-cerrahinin (uzaktan cerrahi) en değerli kilometre taşlarından biri olarak kabul edildiğini vurguluyor: “Bu uzaktan ameliyat, tıp tarihinde ‘Lindbergh Operasyonu’ olarak yerini aldı. Lakin o devir, ‘latency’ dediğimiz internet sinyallerindeki gecikmeler ve internet suratının kâfi olmaması, imaj transferinde gecikmelere yol açtı. Günümüzde ise milisaniyeler seviyesinde gecikmelerle cerrahın hareketleri neredeyse anında öteki lokasyona aktarılıyor.”
Donanımlı Robotlarla İleri Seviyede Güvenlik
Uzaktan cerrahide kalite ve güvenliğin ehemmiyetini vurgulayan Prof. Dr. Ali Rıza Kural, “Bugün kullandığımız robotlar epey gelişmiş donanıma sahip. Ameliyathanede gerçekleştirdiğimiz standart operasyonlarla hastaya birebir kaliteyi sunabiliyoruz. Lakin uzaktan ameliyatlarda, hastanın bulunduğu merkezde tecrübeli bir cerrahın bulunması ve sürece dayanak vermesi büyük ehemmiyet taşıyor. Gerekli altyapı sağlandığında hiçbir sorun yaşanmaz” diyor.
Uzaktan Cerrahinin 3 Büyük Avantajı
Acıbadem Üniversitesi CASE – İleri Seviye Medikal Simülasyon, Endoskopik ve Robotik Cerrahi Eğitim Merkezi Direktörü Doç. Dr. Mehmet Emin Aksoy da, uzaktan cerrahinin sağladığı avantajlara dikkat çekiyor: “Bu teknolojinin hem hasta hem de doktor açısından üç değerli avantajı var. Birincisi, hastalar dünyanın neresinde olursa olsun istedikleri cerraha ulaşabiliyor. İkincisi, ‘telementoring’ usulüyle bir cerrah öbür bir cerraha uzaktan dayanak verebiliyor, ilgili robota erişip operasyonu yönlendirebiliyor. Üçüncüsü ise eğitim alanında; hocalar bulundukları yerden ayrılmadan cerrahlara uzaktan eğitim verebiliyorlar.” Son birkaç yıldır, dünyada uzaktan ameliyat teknolojisinin daha fazla gündemde olduğunu söyleyen Doç. Dr. Mehmet Emin Aksoy, “Bu teknoloji artık günlük hayatımıza girmeye başladı. Geçtiğimiz günlerde Acıbadem Üniversitesi ile Acıbadem Maslak Hastanesi ortasında, denek üzerinde gerçekleştirdiğimiz uzaktan ameliyatımızdaki ilişkimizde rastgele bir aksama olmadı. Bu örnek uygulama sonrasında hem eğitim hem de hasta bazında bu teknolojiyi çok yakında faal olarak kullanmaya başlayacağız” diyor.
Cerrahide ihtilal niteliğinde gelişme: Telecerrahi
Microport Lider Yardımcısı Dr. Altuğ Ergin ise robotik cerrahi sistemlerin gelişimiyle ilgili şunları söylüyor: “Telecerrahi tahlilleri, cerrahi tedavilerin evrimindeki son noktadır. Yüzyıllar boyunca açık cerrahi tek yöntemken, akabinde laparoskopik, minimal invazif ve robotik cerrahi gelişti. Bugün ise bir cerrahın dünyanın rastgele bir yerinden öteki bir hastayı ameliyat edebilmesini sağlayan sistemlere ulaştık. Bu sistemler sayesinde cerrahlar uzaktan ameliyatlara bağlanarak kritik anlarda yönlendirme yapabiliyor ve gerektiğinde denetimi devralabiliyor. Bu, cerrahi başarıyı global ölçekte artıran bir gelişmedir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
