Eklem sıhhati birçok vakit sadece yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak görülse de, yeni bilimsel datalar bunun büyük ölçüde hayat usulü ve hareket alışkanlıklarıyla bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Çağdaş ortopedi yaklaşımında artık yalnızca ağrıyı tedavi etmek değil; eklemin biyomekaniğini anlamak, hareketi tahlil etmek ve süreci erken devirde yönetmek ön plana çıkıyor. Yanlışsız kıymetlendirme ve bireye özel planlama ile eklem sorunlarının ilerlemesi yavaşlatılabiliyor hatta birçok durumda cerrahiye gerek kalmadan denetim altına alınabiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Mahmud Aydın, eklem yaşlanmasının sebepleri ve tedavi sistemleri hakkındaki soruları yanıtladı.
Doğru hareket sağlıklı ve genç eklemler
Eklem dokularının “biyolojik yaşı”; takvim yaşından çok, mekanik yüklenme, inflamasyon seviyesi ve ömür biçimi ile şekillenir. Hakikat ve tertipli hareket eden eklemler, hareketsiz ya da yanlış yüklenen eklemlere kıyasla işlevlerini çok daha uzun müddet koruyabilir. Bu nedenle hareketin bir yaşı yoktur; bilakis yanlışsız hareket, eklem sıhhatinin en güçlü belirleyicisidir.
Eklem ağrısı yalnızca bulunduğu yerden kaynaklanmayabilir
Eklem ağrıları birden fazla vakit sadece ağrı hissedilen bölgeden kaynaklanmaz. Çağdaş ortopedi yaklaşımına nazaran bu ağrılar, bedendeki biyomekanik zincirin bozulmasının bir sonucu olabilir. Örneğin diz ağrısı; kalça stabilitesindeki bir zayıflık, ayak basış bozukluğu yahut omurga hizalanmasındaki sorunla bağlı olabilir. Bu nedenle yeni yaklaşımda sadece ağrılı bölgeyi değil, tüm kinetik zinciri pahalandırmak temeldir. Bu bakış açısı, hem yanlışsız teşhis koymayı kolaylaştırır hem de gereksiz cerrahi müdahalelerin önüne geçer.
Sadece MR yetmez, hareket tahlili tanıyı değiştiriyor
Geleneksel görüntüleme sistemleri (MR, BT) kıymetli bilgiler sunsa da sadece statik bilgiler sağlar. Halbuki birçok ortopedik sorun, hareket sırasında ortaya çıkar. Bu noktada devreye giren yeni kuşak teknolojiler, bilhassa hareket halindeki bedeni tahlil ederek fark yaratmaktadır. Radyasyonsuz yürüme ve postür tahlil sistemleri sayesinde omurga ve alt ekstremite hizalanması dinamik olarak kıymetlendirilebilir. Böylelikle statik görüntülemede fark edilemeyen; yürürken oluşan yük dağılımı bozuklukları, bedenin ağrıyı azaltmak için geliştirdiği bilinmeyen istikrar ve telafi hareketleri ve vakitle öteki bölgelere binen fazla yük net formda ortaya konur.
Hem statik hem de dinamik kıymetlendirme sunar
DİERS (Formetric / 4D Motion Lab), omurga ve postürü radyasyon kullanmadan tahlil eden ileri teknoloji bir sistemdir. Yüzey topografisi ve optik sensörler aracılığıyla çalışan bu sistem, hem statik hem de dinamik kıymetlendirme imkanı sunar. DİERS ile omurga hizalanması, pelvis durumu, yük dağılımı, yürüme paterni (4D tahlil ile) tahlil edilir.
Skolyoz takibi, postür bozuklukları, bel ve sırt ağrıları, yürüme bozuklukları, alt ekstremite yük dağılım tahlili, atlet performans değerlendirmesi yapılabilir. En kıymetli avantajlarından biri, büsbütün radyasyonsuz ve non-invaziv olmasıdır. Bilhassa 4D tahlil sayesinde hastanın yürüyüşü anlık olarak incelenir ve vakit içindeki hareket değişimleri ayrıntılı formda ortaya konur.
Kıkırdak hasarı büsbütün güzelleşir mi?
Kıkırdak dokusunun kendini yenileme kapasitesi sonludur; lakin günümüzde gelişen rejeneratif tedavilerle bu süreç desteklenebilmektedir. Eklem içi enjeksiyonlar (PRP, hyaluronik asit), hücresel tedaviler ve biyolojik casuslar; inflamasyonu azaltarak ve doku güzelleşmesini destekleyerek eklem ömrünü uzatabilir. Birinci maksadı desteklemektir, erken evrede epeyce tesirlidir. İkincisi ise onarmaktır (repair/regenerate) ve seçilmiş hasta kümesinde mümkündür. Gerçek hasta ve yanlışsız vakitte uygulandığında bu tedaviler, cerrahi gereksinimini geciktirebilir hatta birtakım durumlarda büsbütün ortadan kaldırabilir.
Yaşam usulü değişikliği önemli
Birçok ortopedik sorun aslında önlenebilir niteliktedir. Hakikat idman ve kas istikrarı, sağlıklı beden tartısı, inflamasyonu azaltan beslenme, sistemli ve çeşitli hareket eklem sıhhatini belirleyen temel faktörlerdir. Bilhassa fazla kilo, eklemlere binen yükü katlayarak artırır ve kıkırdak yıpranmasını hızlandırır. Bu nedenle günümüzde “longevity” yaklaşımıyla sadece hayat mühleti değil, hareket kalitesi ve bağımsızlık da korunmaya çalışılmaktadır.
Eklem sıhhatinde gerçek yaklaşım: Erken önlem
Eklem sıhhatine yaklaşım reaktif değil, proaktif olmalıdır. Hasılı ağrı başladıktan sonra değil, sorun oluşmadan evvel tedbir alınmalıdır. Eklem check-up yaklaşımı ile biyomekanik sorunlar erken saptanır, kıkırdak hasarı ilerlemeden önlenir, cerrahi ihtiyacı azaltılır. Ömür uzunluğu ağrısız ve özgür hareket edebilmek, eklemlere gösterilen ihtimamın direkt bir sonucudur. Gerçek tahlil, gerçek hareket ve yanlışsız tedavi ile eklem yaşlanması kaçınılmaz bir mukadderat olmaktan çıkarılabilir.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
