ABD Sıhhat ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı ile Tarım Bakanlığı tarafından 7 Ocak 2026 tarihinde açıklanan 2025–2030 Amerikan Beslenme Rehberi, uzun yıllardır uygulanan klasik besin piramidini değerli ölçüde değiştirerek kamuoyunun ve bilim dünyasının gündemine oturdu. Karbonhidratların geri plana çekildiği, protein ve yağ tüketiminin daha görünür hale geldiği yeni piramit modeli, obezite ve metabolik hastalıklarla gayrette farklı bir yaklaşımı temsil ederken, beraberinde pek çok tartışmayı da gündeme getirdi.
Yeni rehber, şekerli içeceklerin, yüksek sodyum içeren eserlerin ve ultra-işlenmiş besinlerin sonlandırılmasını güçlü biçimde vurgularken; protein tüketiminin artırılması, doymuş yağlara yönelik telaffuzun yumuşatılması ve alkolle ilgili belgisiz sözler nedeniyle temkinli yorumlanması gereken bir çerçeve sunuyor. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Beslenme ve Diyetetik Kısmı Lideri Prof. Dr. Murat Baş, yeni beslenme piramidinin beslenme biliminde yaşanan dönüşümün bir yansıması olduğunu belirterek, “Bu rehber, tek başına bir ihtilal değil; beslenme alanında süregelen arayışın ve değişen önceliklerin bir sonucu olarak okunmalı” değerlendirmesinde bulunuyor.
Protein Vurgusu Güçleniyor, Kaynak Tartışması Sürüyor
Yeni rehber, günlük protein alımını artırmayı ve hayvansal protein kaynaklarını evvelki periyotlara kıyasla daha olumlu bir çerçevede sunmayı öneriyor. Prof. Dr. Murat Baş, bu yaklaşımın makul risk kümeleri için manalı olduğunu fakat genel nüfus için dikkatle ele alınması gerektiğini vurguluyor: “Kas kaybı, yaşlanma ve metabolik sıhhat açısından protein alımının ehemmiyeti giderek artıyor. Fakat burada ölçü kadar, proteinin hangi kaynaktan sağlandığı da büyük kıymet taşıyor. Bitkisel proteinler, deniz eserleri ve yağsız hayvansal kaynaklar önceliklendirilmeden yapılan artışlar, uzun vadede kalp-damar sıhhati açısından risk oluşturabilir”… Prof. Dr. Murat Baş’a nazaran “daha fazla protein” iletisi, şahsî sıhhat durumu ve hayat usulü dikkate alınmadan genelleştirilmemeli.
Doymuş Yağ ve Kolesterol: Hudutlar Korunuyor, Sorular Artıyor
Yeni rehber, doymuş yağlara yönelik lisanı yumuşatırken günlük gücün yüzde 10’undan fazlasının doymuş yağdan gelmemesi teklifini sürdürüyor. Bununla birlikte tam yağlı süt eserleri ve kırmızı etin daha görünür hale gelmesi, uygulamada nasıl bir istikrar kurulacağı sorusunu gündeme getiriyor. Bu noktada yanlış algı riskine dikkat çeken Prof. Dr. Murat Baş, “Son yıllarda kolesterol ve yağ konusundaki bilimsel yaklaşımlar değişti. Fakat bu durum, doymuş yağın büsbütün zararsız olduğu manasına gelmiyor. Kalp-damar hastalıkları hâlâ değerli bir halk sıhhati sorunu. Yağın kaynağı, tüketim ölçüsü, lif alımı ve ferdi yatkınlık birlikte değerlendirilmediğinde, rehber yanlış yorumlanabilir” halinde konuşuyor.
Yeni piramitte tahıl kümesi alt sıralara çekilirken, bilhassa rafine karbonhidratların sonlandırılması hedefleniyor. Prof. Dr. Murat Baş, bu yaklaşımın temel olarak olumlu olduğunu fakat kıymetli bir ayrım yapılması gerektiğini belirtiyor: “Rafine edilmiş tahılların azaltılması, kan şekeri denetimi ve kilo idaresi açısından yerinde bir adım. Fakat tam tahıllar, lif ve mikro besin öğeleri bakımından değerli bir kaynaktır. Bu besinlerin gereksiz yere kısıtlanması sindirim sistemi sıhhati ve kalp-damar riski açısından sorun yaratabilir. Problem tahılı büsbütün azaltmak değil, hakikat tahılı yanlışsız ölçüde tüketmektir”…
Ultra-İşlenmiş Besinlerde Net Mesaj
Rehberin en geniş bilimsel uzlaşı sağlanan istikameti, ultra-işlenmiş besinlere karşı ortaya koyduğu net tavır oldu. Şekerli içeceklerin, çok sodyum içeren eserlerin ve yüksek derecede işlenmiş besinlerin sonlandırılması, kalp hastalığı, diyabet ve obezite ile çabada temel gayeler ortasında yer alıyor. Prof. Dr. Murat Baş bu başlığı rehberin en güçlü istikameti olarak kıymetlendirerek, “ABD’nin kendi yarattığı bir beslenme kültürünü yine sorgulaması kıymetli bir kırılma noktası. Ultra-işlenmiş besinlerle kronik hastalıklar ortasındaki alaka artık açık biçimde ortaya konmuş durumda. Bu mevzuda verilen iletiler bilimsel olarak son derece yerinde” sözlerini kullanıyor. Fakat Prof. Dr. Murat Baş, her işlenmiş besinin tıpkı kategoride değerlendirilmemesi gerektiğini, birtakım zenginleştirilmiş eserlerin dezavantajlı kümeler için kollayıcı rol oynayabildiğini de ekliyor.
Yeni rehber, evvelki devirlerde yer alan net tüketim sonlarını kaldırarak sırf “daha az alkol, daha yeterli sağlık” sözüne yer veriyor. Prof. Dr. Murat Baş, bu yaklaşımın halk sıhhati açısından riskli olabileceğine dikkat çekiyor: “Davranış değişikliği için net sonlar ve açık bildiriler kıymetlidir. Alkol tüketimi konusunda belgisiz tabirler, yanlış yorumlara ve rehberin tesirinin azalmasına yol açabilir”…
Genel Kıymetlendirme: Tek Bir Piramit Kâfi Değil
Prof. Dr. Murat Baş’a nazaran yeni Amerikan Beslenme Rehberi, beslenme bilimindeki temel tartışmaları yine gündeme taşıyor. “Ne kadar protein, hangi protein, ne kadar yağ, ne kadar işlenmişlik fazla?” sorularının hâlâ net cevapları bulunmadığını vurgulayan Prof. Dr. Murat Baş, “Sağlıklı beslenme, tek bir piramit ya da tek bir modelle tanımlanamaz. Genel beslenme örüntüsü, ömür biçimi, fizikî aktivite seviyesi ve ferdi riskler birlikte ele alınmalıdır. Bu rehber, değerli iletiler içeriyor; lakin her birey için birebir uygulanacak bir reçete olarak görülmemelidir. Sonuç olarak yeni Amerikan Beslenme Rehberi, şeker ve ultra-işlenmiş besinlerin azaltılması konusunda güçlü ve bilimsel açıdan sağlam bir çerçeve sunarken; protein, doymuş yağ ve alkol başlıklarında daha dikkatli ve şahsileştirilmiş yorumlara muhtaçlık olduğunu gösteriyor. Sağlıklı beslenmenin anahtarı, tek bir piramitte değil; istikrarlı, çeşitli ve bireye mahsus bir beslenme yaklaşımında yatıyor” halinde kelamlarını tamamlıyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
