Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, günlük hayatta sıkça kullanılan ‘beyin detoksu’ kavramını bilimsel açıdan kıymetlendirdi.
Beyin detoksu olarak isimlendirilen süreçler, bilimsel karşılığı farklı olan sistemleri tabir ediyor!
‘Beyin detoksu’ kavramının, nöroloji ve nörobilim literatüründe tanımlanmış, klinik olarak kullanılan bir terim olmadığını aktaran Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Bilimsel çalışmalarda beyni belli bir müddette toksinlerden arındırmayı hedefleyen standart bir detoks yaklaşımından kelam edilmez.” dedi.
Bu kavramın toplumda ilgi görmesinin altında yatan nedenin, beynin sahiden de kendi iç istikrarını koruyan ve kendini düzenleyen bir yapıya sahip olması olduğunu lisana getiren Alp, “Günlük lisanda ‘detoks’ olarak isimlendirilen süreçler, aslında beynin doğal fizyolojik işleyişine atıfta bulunan, lakin bilimsel karşılığı farklı olan düzenekleri söz eder. Bu nedenle problem, kavramın kendisinden çok, nasıl ve ne gayeyle kullanıldığıdır.” formunda konuştu.
Beynin ‘detoksu’, uyku ve fizyolojik istikrar ile ilişkili!
Beynin temel paklık sisteminin, glimfatik sistem olarak isimlendirilen ve beyin omurilik sıvısı aracılığıyla çalışan bir yapı olduğunu söz eden Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, şöyle devam etti:
“Bu sistem, metabolik faaliyetler sonucu ortaya çıkan atık hususların beyinden uzaklaştırılmasını sağlar ve en faal olduğu devir derin uyku evreleridir. Bilhassa öğrenme, hafıza ve nörodejeneratif hastalıklarla ilişkilendirilen proteinlerin temizlenmesi büyük ölçüde uyku sırasında gerçekleşir. Buna ek olarak kan-beyin bariyeri ziyanlı hususların beyne geçişini sonlandırırken, mikroglial hücreler hücresel seviyede paklık ve tamirat süreçlerinde rol alırlar. Hasebiyle beynin ‘detoksu’, uyanıkken yapılan uygulamalardan fazla, uyku ve fizyolojik istikrar ile bağlantılıdır.”
Bilimsel temeli olmayan ‘detoks’ uygulamaları, yarardan çok ziyana yol açabilir!
Detoks ismi altında sunulan besinler, kürler ya da desteklerin beyni direkt temizlediğini gösteren güçlü bilimsel deliller bulunmadığına vurgu yapan Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Dengeli ve kâfi beslenme, beynin güç gereksinimini karşılamak ve sinaptik fonksiyonları desteklemek açısından kıymetlidir; lakin bu, makul bir eserin kısa müddette zihinsel arınma sağlayacağı manasına gelmez.” dedi.
Kontrolsüz kullanılan desteklerin, bilhassa yüksek dozda alındığında, karaciğer ve böbrek üzerinde yük oluşturabileceğini ve kimi nörolojik ya da psikiyatrik belirtileri olumsuz etkileyebileceğini hatırlatan Alp, kullanılan ilaçlarla etkileşime girme riskinin de göz gerisi edilmemesi gerektiğini vurguladı. Alp, bilimsel temeli olmayan ‘detoks’ uygulamalarının, yarardan çok ziyana yol açabileceği ihtarında bulundu.
‘Doğal’ eserlerin inançlı olduğu niyeti, nörolojik hastalıklar kelam konusu olduğunda geçerli değil!
Nörolojik hastalığı olan bireylerde beyin istikrarının aslında hassas bir sistem üzerinden korunduğunu kaydeden Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Epilepsi, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, migren ya da multipl skleroz üzere durumlarda ani beslenme değişiklikleri, uzun müddetli açlık uygulamaları yahut denetimsiz destek kullanımı kimi semptomları artırabilir.” dedi.
Bu nedenle bu cins uygulamaların, genel teklifler yerine bireye özel olarak ele alınması gerektiğini hatırlatan Alp, “‘Doğal’ olarak tanımlanan eserlerin her şartta inançlı olduğu niyeti, nörolojik hastalıklar kelam konusu olduğunda geçerli değildir. En sağlıklı yaklaşım, bu tıp teşebbüsleri kesinlikle tabip ve alan uzmanlarıyla birlikte değerlendirmektir.” açıklamasını yaptı.
Sürekli ekrana maruz kalmak toksik yükten çok, zihinsel dengeyi zorlayan kronik bir uyarılma hâli!
Sürekli ekrana maruz kalmanın beyin üzerinde kimyasal manada bir toksin birikimine yol açtığının söylenemeyeceğini lisana getiren Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, “Ancak uzun periyodik ekran kullanımı, beynin dikkat, uyanıklık ve bilgi sürece sistemleri üzerinde bariz bir yük oluşturur.” dedi.
Özellikle daima değişen görsel uyaranların ve bildirimlerin, beynin dinlenme ağlarının gereğince devreye girmesini zorlaştırabileceğine işaret eden Alp, “Bu durum vakitle zihinsel yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve uyku tertibinde bozulmalar formunda kendini gösterebilir. Münasebetiyle burada kelam konusu olan bir toksik yükten çok, zihinsel dengeyi zorlayan kronik bir uyarılma hâlidir.” tabirlerini kullandı.
Beyin sıhhati, sürdürülebilir ve istikrarlı bir ömür nizamıyla korunur!
Beyin sıhhatini korumak en kıymetli alışkanlığın tertipli ve kaliteli uyku olduğuna vurgu yapan Klinik Psikolog Zeynep Betül Alp, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Uyku sırasında beyin, gün içinde edinilen bilgileri düzenler, gereksiz ikazları ayıklar ve kendini yeniler. Ayrıyeten duygusal düzenleme ve gerilimle başa çıkma kapasitesi de büyük ölçüde uyku kalitesiyle bağlıdır. Kâfi uyku olmadığında, sağlıklı beslenme, idman ya da öbür destekleyici alışkanlıkların tesiri hudutlu kalabilir. Bu nedenle beyin sıhhati, kısa periyodik tahlillerden çok, sürdürülebilir ve istikrarlı bir ömür nizamıyla korunur.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
