Gelenekten moderniteye uzanan bir kıssa: “Karagöz Beyoğlu’nda”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Ali Sami’nin II.Meşrutiyet devrinde kaleme aldığı “Karagöz Beyoğlu’nda” adlı yapıtı okurlarla buluşturuyor.

29 Nisan 2026, 00:00 yayınlandı

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Ali Sami’nin II.Meşrutiyet periyodunda kaleme aldığı “Karagöz Beyoğlu’nda” adlı yapıtı okurlarla buluşturuyor. Klâsik perdenin sonlarını aşıp yazılı kültüre adım atan Karagöz, bu kere çağdaşlaşan İstanbul’un ışıltılı ve tekinsiz labirenti Beyoğlu’nda karşımıza çıkıyor.

VBKY’nin edebiyat kitaplığı, Ali Sami imzasını taşıyan, Veli İnce ve Fatih Altuğ’un yayına hazırladığı “Karagöz Beyoğlu’nda” adlı yapıtla genişlemeye devam ediyor. Ali Sami bu çalışmada, klasik bir figürü çağdaş romanın imkânlarıyla tekrar kurarken; onu sadece bir mizah ögesi olarak değil, modernitenin cazibesi içinde arzulayan, sarsılan ve savrulan bir “insan” olarak sahneye taşıyor. II. Meşrutiyet devrinde şekillenen bu roman, periyodun cümbüş dünyasını ve toplumsal kırılmalarını çarpıcı bir atmosferle gözler önüne seriyor. Karagöz, ahlaki bir çözülüşe ve ruhsal bir savruluşa sürüklenirken, Hacivat ise onu eski dünyasına bağlayan son istikrar ögesi olarak karşımıza çıkıyor. “Karagöz Beyoğlu’nda”, eski ile yeninin, masumiyet ile sefahatin çarpıştığı trajikomik bir atmosferde, gölge perdesinden matbuata hicret eden bir figürün çağdaş edebiyattaki yine doğuşunu müjdelerken okuru İstanbul’un cümbüş ve dönüşüm haritasında eşsiz bir keşfe davet ediyor. Klasik perdenin sonlarını aşarak yazılı kültüre taşınan Karagöz, bu kez “Karagöz Beyoğlu’nda” romanında çağdaşlaşan İstanbul’un ışıltılı lakin bir o kadar da tekinsiz labirenti Beyoğlu’nda okurun karşısına çıkıyor. Değişen İstanbul’un içinde yeni manalar ve çelişkilerle yüzleşen bir figür olarak tekrar hayat buluyor.

Kitaptan:

“Karagöz figürünün 1908 sonrası basılı kültürdeki dolaşımı Karagöz gazetesiyle sonlu kalmamış, hem kelamlı kültürün eseri olan klasik Karagöz oyunları metne dökülmüş hem de Karagöz’ün ana karakter olduğu roman ve kıssalar yazılmıştır. Bu devirde, Karagöz sadece bir mizah gazetesinin sembolü değil, birebir vakitte yazılı anlatının değerli bir aktörü hâline gelmiştir. Üsküdar’da Karagöz Neler Görmüş, Karagöz’ün Bekçiliği veyahut Mahalle Baskını, Karagöz’ün Başına Gelenler veyahut Bahçe Safası, Karagöz’ün Yalova Safası, Karagöz’ün Gelin Olması, Karagöz’ün Sandalcılığı veyahut Kağıthane’de Dayak Yemesi ve Karagöz Evleniyor üzere eserler, bu figürün edebî metinlerde nasıl çeşitlendiğini ve hikâyeleştirildiğini gösteren değerli örneklerdir. Bu metinler, Karagöz’ün klasik konuşma yapısına dayanan doğaçlama anlatısını yazılı forma taşıyarak, hem geleneğin bir devamı olmuşlar hem de basılı kültürün yeni dinamiklerine uyarlanmışlardır… Bu yapıtların basımı ve yaygınlaşması, Karagöz’ün sırf sahne ve gazetelerde değil, roman ve kısa anlatılar yoluyla da Osmanlı okur kitlesine ulaşan bir figür hâline geldiğini ortaya koymaktadır. Böylelikle, kelamlı geleneğin en değerli karakterlerinden biri, çağdaş yayıncılığın sunduğu yeni tabir imkânlarıyla birleşerek edebiyatın farklı cinsleri içinde kendine kalıcı bir yer edinmiştir.”

Yazar Hakkında;

Osmanlı matbuat dünyasının esaslı ailelerinden birine mensup olan Ali Sami, Matbaa-i Osmaniye müdürlerinden Bekir Sami’nin oğlu ve gazeteci Mahmut Nedim’in kardeşidir. Matbaacılık ve yayıncılık geleneği içinde yetişen muharrir, 20. yüzyılın başındaki Osmanlı mizah basınında hem müellif hem de yayıncı olarak faal rol üstlenmiştir. Ali Sami, periyodun dikkat çeken mizah yayınlarından Perde ve Geveze dergilerinin kurucu takımında yer almış; 1911-1913 yılları ortasında yayımlanan Perde dergisinin hem mesul müdürlüğünü hem de başmuharrirliğini yürütmüştür. Tıpkı vakitte bir periyot Karagöz gazetesinin mesul müdürlüğü vazifesini de üstlenerek klasik Türk tiyatrosunun figürlerini basın dünyasına taşımıştır. Muharririn en değerli yapıtlarından biri olan Karagöz Beyoğlu’nda, Karagöz figürünün kelamlı gelenekten yazılı kültüre ve geniş anlatı formlarına geçişinin en özgün örneklerinden biri kabul edilir. Müellifin eski harfli Türkçe yayımlanmış öteki yapıtları ortasında; Karagöz Bulgaristan’da, Karagöz Otelde, Karagöz Yatakta, Karagöz Yunanistan’da, Karagöz’ün Çapkınlıkları, Karagöz Eğleniyor, Karagöz Meyhanede ve Karagöz’ün Zifaf Odası bulunmaktadır.