50 yaş, takvimde yalnızca bir dönüm noktası değil; tıpkı vakitte sıhhat açısından kritik bir eşik olarak kabul ediliyor. Bu devirle birlikte bedende hücre yenilenmesi yavaşlıyor, metabolizma sürat kaybediyor ve kas kütlesi azalırken yerini yağ dokusu almaya başlıyor. Ayrıyeten, damar esnekliğinin ve kemik yoğunluğunun azalması bedeni kronik hastalıklara karşı daha savunmasız hale getiriyor. Alışkanlıklarımız bu süreçte nasıl bir ömür süreceğimizin en güçlü belirleyicisi oluyor. Sağlıklı beslenmek, sistemli spor yapmak, gerilimi yönetmek ve kâfi uyumak biyolojik yaşlanmanın tesirlerini bariz ölçüde azaltıyor. Bunların yanı sıra nizamlı olarak yapılan test ve tarama programları da hastalıkların erken teşhis edilmesinde, hatta kimi hastalıkların önlenmesinde hayati bir rol oynuyor! Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yavuzer, günümüzde yaşlanmanın artık bir “gerileme” süreci olarak görülmediğini belirterek, “Doğru ömür alışkanlıkları ve nizamlı tıbbi taramalar sayesinde hem ömür müddeti uzamakta hem de ömür kalitesi besbelli formda artmaktadır. Günümüzde faal, enerjik ve konforlu bir ikinci bahar yaşamak mümkündür” diyor.
“Kendimi uygun hissediyorum” yanlışına düşmeyin!
İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yavuzer, ilerleyen yaşla birlikte organ ile sistem rezervlerinde yaşanan azalma ve değişimlerin düzenli denetimleri çok daha değerli hale getirdiğini vurguluyor. “Kendimi iyi hissediyorum, doktora gitmeme gerek yok” fikrinin ileri yaşlardaki en büyük yanılgılardan biri olduğunu tabir eden Prof. Dr. Hakan Yavuzer, kalp-damar ve kanser üzere önemli hastalıkların uzun mühlet hiçbir belirti vermeden sessizce ilerlediğine dikkat çekerek, “Bu nedenle test yaptırmak için şikayetlerin başlamasını beklemek büyük bir risk taşımaktadır. Nizamlı yapılan tarama programları hastalıkları şimdi belirti vermedikleri periyotta tespit etmektedir. Tedaviye erken başlanması sayesinde komplikasyonlar önlenebilmekte ve hayati riskler değerli ölçüde azaltılmaktadır” diye konuşuyor. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yavuzer, 50 yaşından itibaren asla aksatmamanız gereken testleri ve tarama programlarını anlattı; değerli teklifler ve ihtarlarda bulundu!
METABOLİK SİSTEM DEĞERLENDİRMESİ
Diyabet, insülin direnci ile tiroit hastalıkları, ilerleyen yaşla birlikte metabolizma suratının düşmesi ve ailesel genetik faktörlerin de tesiriyle ortaya çıkabiliyor. Bilhassa açlık glukoz, üç aylık glukoz ortalaması (HbA1c), insülin direnci (HOMA-IR), kan lipid seviyeleri, tiroit işlevleri, karaciğer ve böbrek işlevleri ile B12 vitamin seviyelerinin tespit edilmesi büyük değer taşıyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Obezite sıkıntısında ve hastalık tespit edilen durumlarda yılda 2-3 sefer test tekrarları öneriliyor.
KARDİYOLOJİK DEĞERLENDİRME
Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) sağlıklı bir hayat için günlük tuz tüketimini 5 gramın altı olarak belirlese de ülkemizde kişi başı günlük ortalama tuz tüketimi yaklaşık 10,2 gram civarında seyrediyor. Prof. Dr Hakan Yavuzer, “Bu yüksek tüketim bilhassa 50 yaş üzerinde damar sertliği, hipertansiyon ve buna bağlı kalp krizi ile inme riskini artırıyor” ikazında bulunuyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Hiçbir şikâyet olmasa bile tertipli kan basıncı ölçümü, EKG (Elektrokardiyografi), Efor Testi, Ekokardiyografi ve yılda bir kere rutin kalp- damar denetimleri hayat kurtarıyor. Risk faktörleri ve ek hastalıklara nazaran denetim sıklığı artırılabiliyor.
KANSER TARAMASI
İlerleyen yaşla birlikte kanserin görülme riske de artıyor. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yavuzer, bu nedenle kanser tarama programlarının 50 yaş sonrasında daha da kıymetli hale geldiğine dikkat çekiyor.
Kolon kanseri: Kolonoskopi kolon kanserinin erken tespit edilmesinde “altın standart yöntem” olarak nitelendiriliyor. Bunun yanı sıra dışkıda bilinmeyen kan testine de başvurulabiliyor. Kolon kanserinin en kıymetli özelliği tarama programıyla erken yakalanabilmesi, hatta kolonoskopi prosedüründe saptanan poliplerin kansere dönüşmeden çıkarılması sayesinde önlenebilmesi.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Risk faktörü bulunmuyorsa 50 yaşından itibaren 10 yılda bir kolonoskopi öneriliyor. Polip ve gibisi riskli durumlar varsa yıllık kolonoskopi denetimleri kıymet kazanıyor. Ailedeki risk durumuna nazaran kolonoskopi usulüne daha erken yaşlarda da başlanabiliyor.
Akciğer kanseri: Özellikle uzun yıllar sigara hikayesi olan bireylerde düşük doz bilgisayarlı tomografi öneriliyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Ailede kanser hikayesi bulunmuyorsa yılda bir sefer düşük doz bilgisayarlı tomografi taramaları kâfi oluyor. Risk tespit edildiği durumlarda bu tarama daha sık talep edilebiliyor.
Kadınlar için göğüs ve rahim ağzı kanseri: Yaş ilerledikçe göğüs ve rahim ağzı kanseri riski de artıyor. Bu nedenle mamografi ve pap smear ile HPV (Human Papilloma Virüsü) taraması yaşamsal kıymet taşıyor. Nizamlı taramalar ile her iki kanser tipi erken periyotta tespit edilebiliyor. Daha da değerlisi, rahim ağzı kanserinde kanser öncesi hücresel değişiklikler yakalanabiliyor ve tedavi sayesinde kanser gelişimi önlenebiliyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? 40 yaşından itibaren mamografi ve 65 yaşına kadar tabibin önerdiği sıklıkta pap smear ile HPV taraması içeren bayan doğum muayenesinin aksatılmaması gerekiyor.
Erkekler için prostat kanseri: Prostat kanserinin erken tespitinde prostat spesifik antijen (PSA) testi ve ürolojik muayene büyük ehemmiyet taşıyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Ürolojik muayenenin 1-2 yılda bir tekrar edilmesi ömür kurtarıyor.
KEMİK TARAMASI
Kadınlarda menopozla birlikte hormonal eksilmelere bağlı olarak osteoporoz (kemik erimesi) başlıyor. Bunun sonucunda ileri yaşlarda uzunluk kısalması, yaygın kemik ağrısı ve kemik kırıkları riski oluşuyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Kemik yoğunluğu ve D vitamini düzeylerinin ölçümünün yıllık olarak tekrar edilmesi öneriliyor.
BİLİŞSEL VE RUHSAL DEĞERLENDİRME
İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yavuzer, yaşlılıkta unutkanlığın olağan bir durum olarak kabul edilmesinin en büyük yanlışlardan biri olduğuna işaret ediyor. Prof. Dr. Hakan Yavuzer, “Eşyaların yerini karıştırma, para hesabı yapmakta zorlanma ve isimleri unutma üzere günlük ömrü etkileyecek formda unutkanlıkta artış olması uyarıcı olmalıdır” diyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? Erken evre demans (bunama) ile olağan yaşlanmaya bağlı bellek değişimlerinin mental durum testleri ile yılda bir kere kıymetlendirilmesi gerekiyor. Birebir vakitte yaşlılık depresyonu gençlerden farklı olarak ıstırapla değil, bedensel ağrılar, isteksizlik yahut unutkanlıkla maskelenmiş olarak görülüyor. Bu nedenle kuşku edilen durumlarda depresyon tarama ölçekleri ile yıllık kıymetlendirme yapılması son derece kıymet taşıyor.
İŞİTME VE GÖRME TARAMALARI
Derinlik algısını bozan görme meseleleri dengeyi olumsuz etkileyerek düşmelere yol açabiliyor. Ayrıca yaşa bağlı işitme kayıpları beynin sesleri sürece kapasitesini zorlayarak bilişsel yükü artırabiliyor. Tedavi edilmeyen işitme problemleri, beyin yapısında değişikliklere ve bilişsel yeteneğin azalmasına yol açarak demans riskini artırabiliyor. Tüm bu görme ve işitme meseleleri, toplumsal bağların zayıflaması ve etrafa bağımlılığı artırarak yetersizlik hissi oluşturabiliyor.
Hangi sıklıkta yaptırmalı? İşitme muayenesi, glokom (göz tansiyonu) ve katarakt taramasının yıllık olarak yapılması öneriliyor. Erken teşhis edilebilen durumlarda tedavinin düzenlenmesi, işitme aygıtı yahut gözlük kullanımı üzere destekleyici tahlillerin sağlanması meselelerin ilerlemesinin önüne geçiyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
