İSTANBUL (AA) – Ticaret Bakanı Ömer Bolat, jeopolitik gerilimlerin yalnızca artmakla kalmadığını, aynı zamanda daha karmaşık ve daha kalıcı hale geldiğini belirterek, “Bölgesel çatışmalar ticaret yollarını kesintiye uğratmaya, maliyetleri artırmaya ve öngörülebilirliği zayıflatmaya devam ediyor.” dedi.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Yükselen Piyasalar Forumu Serisi kapsamında düzenlediği “OECD Kritik Mineraller Forumu” OECD İstanbul Merkezi'nde yapıldı.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ve çok sayıda davetlinin katıldığı forumun açılışında konuşan Bolat, Gelişen Piyasalar Forum Serisi'nin, OECD üyeleri, ortak ülkeler ile özel sektör ve sivil toplumdan kilit paydaşlar arasında, ortak kalkınma sorunlarına çözüm arayışına yönelik üst düzey, kapsayıcı ve bölgeler arası bir diyalog platformu sunduğunu söyledi.
Bolat, bu çerçevede, OECD İstanbul Merkezi'nin, bölgeler arasında politika yapıcıları, uzmanları ve paydaşları bir araya getiren hem bölgesel hem de küresel bir bilgi merkezi olarak önemli bir başarıya imza attığına inandıklarının altını çizdi.
Bugün küresel ticaret ve dünya ekonomisi açısından belirsizliklerin arttığı bir dönemde bir araya gelindiğini dile getiren Bolat, “Jeopolitik gerilimler yalnızca artmakla kalmıyor, aynı zamanda daha karmaşık ve daha kalıcı hale geliyor. Bölgesel çatışmalar ticaret yollarını kesintiye uğratmaya, maliyetleri artırmaya ve öngörülebilirliği zayıflatmaya devam ediyor.” diye konuştu.
Aynı zamanda ticaret politikalarında açık bir yön değişimine tanık olunduğunu belirten Bolat, şunları kaydetti:
“Korumacı önlemler artış gösteriyor. Stratejik sektörler daha fazla devlet desteği alıyor. Ekonomik güvenliğe ilişkin kaygılar, ulusal kararları her zamankinden daha fazla şekillendirmektedir. Tüm bu gelişmeler birlikte ele alındığında, daha parçalanmış ve daha az öngörülebilir bir küresel ticaret ortamına işaret etmektedir. Bu geçici bir durum değil. Bu yapısal bir dönüşüm ve buna uyum sağlamamız gerekiyor. Nitekim kritik minerallerin küresel değer zincirlerindeki rolüne ilişkin zorluklar da bu yapısal dönüşümün bir parçasıdır.”
Bolat, ikiz dönüşüm süreci küresel ekonomide merkezi önem kazandıkça, kritik minerallerin yüzyılı şekillendiren büyük dönüşümler açısından vazgeçilmez hale geldiğini vurguladı.
Bu minerallerin bataryalar, güneş panelleri, rüzgar türbinleri ve elektrik şebekeleri gibi temiz enerji teknolojileri için vazgeçilmez olduğunu belirten Bolat, “Buna ek olarak, yarı iletkenlerden akıllı telefonlara, veri merkezlerinden yapay zeka sistemlerine ve gelişmiş telekomünikasyon altyapılarına kadar dijitalleşme açısından da aynı derecede hayati öneme sahip.” diye konuştu.
– “Son 10 yılda temel kritik minerallere olan talep önemli ölçüde arttı”
Ticaret Bakanı Bolat, son 10 yılda temel kritik minerallere olan talebin önemli ölçüde arttığını belirterek, lityuma olan talebin yaklaşık 4 kat arttığını, nadir toprak elementleri ile kobalta olan talebin ise yaklaşık iki katına çıktığını dile getirdi.
Diğer minerallerde de benzer talep artışları görüldüğünü vurgulayan Bolat, “Elektrikli ulaşımın yaygınlaşması, yenilenebilir enerji altyapısındaki büyüme ve gelişmiş elektronikler nedeniyle bu eğilimin önümüzdeki on yıllarda da sürmesi bekleniyor.” şeklinde konuştu.
Karbonsuzlaşmayı, dijitalleşmeyi ve tedarik zinciri güvenliğini güçlendirmeyi hedefleyen bugünün dünyasında kritik minerallerin sanayi rekabetçiliği ile ulusal güvenlik ve ekonomik dayanıklılık açılarından giderek artan stratejik önem kazandığını dile getiren Bolat, özellikle arzın yoğunlaşması, lojistik darboğazlar ve kesintilerin, sanayi üretiminin dayanıklılığı ve ekonomik güvenlik açısından temel bir endişe kaynağı haline geldiğinin altını çizdi.
Bolat, “Bazı durumlarda yoğunlaşma yalnızca tek bir üreticiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda sınırlı coğrafyalarda yoğunlaşma söz konusudur. Arz belirli bölgelerde yoğunlaştığında riskler daha da karmaşık hale gelmektedir.” açıklamasında bulundu.
– “(Kritik mineral üretimindeki) Yoğunlaşma, ithalatçılar açısından stratejik kırılganlıklar yaratıyor”
Ömer Bolat konuşmasında, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin küresel kobalt üretiminin yaklaşık 4'te 3'ünü sağladığını, Filipinlerin ise Endonezya ile birlikte nikel üretiminin 3'te ikisinden fazlasını karşıladığını belirterek, şöyle devam etti:
“Avustralya ve Şili, lityum üretiminin yarısından fazlasını temsil etmektedir, bazı ülkeler ise nadir toprak elementlerinin üretimi ve işlenmesinde hakim konumlarını sürdürmektedir. Bu yoğunlaşma, ithalatçılar açısından stratejik kırılganlıklar yaratırken, üreticiler açısından da çıkarım faaliyetlerinin yeterli yerel katma değer, teknoloji transferi, beceri geliştirme ve altyapı yatırımları olmaksızın yürütülmesi halinde yapısal eşitsizlikler doğurmaktadır.”
Bakan Bolat, ihracat kısıtlamaları veya vergileri gibi piyasayı bozucu politika ve uygulamaların da kritik mineraller alanında giderek daha önemli hale geldiğini vurguladı.
Bu durumun küresel tedarik zincirlerine ilave bir karmaşıklık kattığını ifade eden Bolat, “Önümüzdeki soru, kritik minerallerin önemli olup olmadığı değildir. Asıl soru, kritik minerallerin küresel tedarik zincirine ilişkin yönetişimin eski dengesizlik ve bağımlılık kalıplarını derinleştirip derinleştirmeyeceğidir.” dedi.
Bolat, küresel ekonomide adil bir ikiz dönüşüm ve ortak refah sağlayacak dengeli ve hakkaniyetli bir uluslararası düzen için kritik mineraller tedarik zincirinin yönetiminin 4 temel sütuna dayanması gerektiğini vurguladı.
İlk olarak çeşitlendirme yoluyla dayanıklılık sağlanması gerektiğini kaydeden Bolat, “Üretimin, teknolojilerin, ulaşım koridorlarının ve finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi, küresel karşılıklı bağımlılığı daha istikrarlı hale getirmenin temel araçlarıdır.” değerlendirmesinde bulundu.
Bolat, “İkincisi, adil ve öngörülebilir ticarete ihtiyaç vardır. Öngörülemez kısıtlamalar, şeffaf olmayan sübvansiyon rekabeti ve tedarik bağımlılıklarının silah haline getirilmesi tüm küresel ekonomi için maliyet oluşturuyor.” diye konuştu.
Üçüncü olarak maden zengini gelişmekte olan ülkelerin kaynaklarından daha fazla değer elde etmesi gerektiğini ifade eden Bolat, şunları kaydetti:
“Sanayi devriminin ilk aşamalarında doğal kaynaklar bakımından zengin ülkeler, sanayi kapasitesi açısından yoksul kalmıştır. Dördüncü ve son olarak, kritik mineraller arzında yalnızca çıkarımı düşünmemeliyiz. Geri dönüşüm, yeniden kullanım, ikame, malzeme verimliliği ve batarya kimyası ile sanayi tasarımındaki yenilikler de tedarik yönetiminin parçası olmalıdır. Türkiye’nin, kritik mineraller alanı da dahil olmak üzere küresel yönetişimi ve ekonomik dayanıklılığı ortak bir sorumluluk olarak gördüğünü özellikle vurgulamak isterim.”
– “Daha iyi bir dünyayı hedefleyen yeni bir iş birliği hikayesine ihtiyacımız var”
Ticaret Bakanı Bolat, hiçbir ülkenin kritik minerallere ilişkin küresel karşılıklı bağımlılığın getirdiği zorlukları tek başına çözemeyeceğini belirterek, daha güçlü ve daha kapsamlı uluslararası iş birliğine ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Bolat, şeffaf piyasa bilgisi, riskleri önceden tespit edecek erken uyarı sistemleri, uyumlu standartlar, daha güçlü teknoloji ortaklıkları, daha iyi finansman araçları ve yatırımların riskten arındırılmasına yönelik güvenilir mekanizmalar üzerinde çalışılması gerektiğinin altını çizdi.
Mevcut zorluklar karşısında, kritik minerallerin uluslararası yönetiminin eski bir hikayenin yeni bölümü olmaması gerektiğini dile getiren Bolat, sözlerini şöyle tamamladı:
“Ekonomik ikiz dönüşümün yeni çağı ortaya çıkarken, ortak refahı ve gelecek nesiller için daha iyi bir dünyayı hedefleyen yeni bir iş birliği hikayesine ihtiyacımız var. Türkiye, kritik mineraller için daha çeşitlendirilmiş, güvenli ve verimli tedarik zincirlerini desteklemede aktif rol oynamaya hazır.”
