Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, psikozun belirtileri, nedenleri, risk faktörleri ve tedavi teknikleri hakkında bilgi verdi.
Psikoz, kişiyi gerçeklerden koparıyor!
Psikozun, kişiyi gerçeklerden, dış dünyadan koparan, niyet, muhakeme, konuşma ve davranış sorunlarının görülebildiği hastalıklar kümesine verilen isim olduğunu söz eden Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Kişinin, kanıları, dünyayı ve gerçekleri algılayış biçimi, hisleri, davranışları bu hastalık sebebi ile etkilenir.” dedi.
Psikozun, epey geniş bir tanımlama olduğunu ve içerisinde birçok psikiyatrik hastalığı barındırdığını kaydeden Beyaz, “Sanrılı bozukluk, şizofreni, şizoaffektif bozukluk ve maddenin/ilacın yol açtığı psikoz bozukluğu, psikotik bozukluklar sınıfında yer alan kimi hastalıklardır. Psikotik bozuklukların her ne kadar değerli bir kısmını şizofreni hastaları oluştursa da her psikotik bozukluk tanısı almış kişi şizofreni hastalığına sahiptir manasına gelmez.” biçiminde konuştu.
Psikoza yol açabilecek kimi farklı hastalıklar ve risk faktörleri var!
Tüm psikoz hadiselerinin farklı olduğunu lisana getiren Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Bu nedenle sebep olan öge her vakit tam olarak belirli değildir. Lakin psikoza yol açabilecek birtakım farklı hastalıklar vardır.” dedi.
Uyuşturucu bağımlılığı, uykusuzluk ve öteki çevresel faktörler üzere tetikleyicilerin de tesirli olduğuna vurgu yapan Beyaz, şöyle devam etti:
“Bunun yanında, muhakkak başlı kimi durumlar farklı psikoz gelişimlerine yol açabilir. Tabipler tam olarak neyin psikoza neden olduğunu şimdi bilmiyor. Lakin bilinen kimi risk faktörleri var. Birincisi genetik; psikoz bağlantılı genlere sahip olabilirsiniz, lakin bu her vakit psikoz geliştireceğiniz manasına gelmez. Tetikleyici, birtakım reçeteli ilaçlar ve alkol, esrar, LSD ve amfetamin üzere hususlar olabilir. Sevilen birinin vefatı, cinsel hücum yahut savaş psikoza yol açabilir. Travmanın tipi ve meydana geldiği yaşınız da psikoz gelişiminde rol oynar. Travmatik beyin yaralanmaları, beyin tümörleri, felçler, Parkinson hastalığı, Alzheimer hastalığı, demans ve HIV psikoza neden olabilir.”
Psikozun tipik bir başlangıcı yok!
Psikozun, tipik bir başlangıcı olmadığına işaret eden Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Bazıları akut, epey alevli bir formda başlarken, kimileri daha sinsi ve hafif bir başlangıç ile kendilerini gösterebilirler.” dedi.
Ancak ister akut ve alevli başlasın ister daha sönük ve hafif belirtiler ile başlangıç göstersin, ekseriyetle bireylerin birinci ataklarından evvelki yıllarda yaşadıkları birtakım silik, sinyal niteliğinde belirtiler olabildiğini aktaran Beyaz, “Genellikle yavaş yavaş gösterdikleri toplumsal izolasyon, akademik başarıda düşüş, konuşma ölçüsünde azalma, aktivitelere karşı ilgisizlik bu belirtiler ortasında sayılabilir. Bu belirtiler yıllar içerisinde yavaş yavaş kendilerini gösterdikleri için, aileler yahut çocuğun etrafındakiler çarçabuk değişimleri göremeyebilirler. Çoğunlukla aileler, daha besbelli değişikliklerin görüldüğü birinci atakta, bir uzmana başvurma muhtaçlığı duyarlar.” açıklamasını yaptı.
Her 100 beşerden 1 ila 2’si hayatında bir sefer psikoza girer!
Çoğunlukla gençlerde görülen bu rahatsızlığın neden bilhassa genç yaştaki insanlarda görüldüğünün bilinmediğine değinen Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Her 100 beşerden 1 ila 2’si hayatında bir defa psikoza girer. Bu hastalık birinci sefer çoğunlukla 12 ve 29 yaşları ortasında ortaya çıkar. Erkeklerle bayanlarda birebir oranda görülür.” dedi.
Her depresyon çeşidinde psikoz görülmediği bilgisini paylaşan Beyaz, şunları söyledi:
“Fakat psikotik özellikli depresyonda bu durum karşımıza çıkabilir ve depresif tabloya psikotik özellikler de eşlik eder. Bu psikotik belirtiler sanrı ve varsanılardır. Bu psikotik belirtiler sıklıkla depresif tema ile uyumludur. Yani, suçluluk, yetersizlik, günahkârlık, cezalandırılmaya lâyık olma, kabahatleri yüzünden kendinin yahut diğerlerinin başına felaketlerin geleceği çürüyüp yok olmakta olduğu hezeyanları olabilir. Kulağına kendisini aşağılayan, hakaret eden, iftira atan sesler gelebilir. Çürüyor olduğuna ait pislik kokuları üslubunda koku halüsinasyonları kelam konusu olabilir. Önemli boyutta fonksiyonellik kaybına sebep olabilir.”
Tedaviye erken başlanmak, psikotik bozukluğa bağlı sıkıntıları azaltır!
İlk psikoz atağının akabinde vakit kaybetmeden tedaviye başlanması gerektiğini söyleyen Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, “Erken uygulanan tedavi, ilgileri, gündelik ömürde meydana gelecek olan olumsuz durumları engellemeye yardımcı olabilir.” dedi.
Tedaviye erken başlanmasının psikotik bozukluk sebebiyle meydana gelebilecek meselelerin daha aza inmesine de yardımcı olabileceğini aktaran Beyaz, “Uzmanın tedavi olarak hangi yolu izleyeceği, kişinin durumuna nazaran belirlenir. Uzman doktor, semptomları aza indirmek için hap, sıvı ya da enjeksiyon halinde antipsikotik ilaçlar reçete edebilir. Bununla birlikte uyuşturucu husus ve alkol kullanımından kaçınılması uzmanın önerebileceği seçenekler ortasındadır.” sözlerini kullandı.
Psikoz durumunda ilaç tedavisi ve bilişsel davranışçı terapi semptomların denetiminde önemli!
Kişinin kendine ya da başka insanlara ziyan verme riski taşıması ve davranışlarını denetim edememesi durumunda hastanede tedavi olması gerekebileceğine dikkat çeken Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Psikoz durumunda gerçekleştirilen tedavi yollarından birincisi ilaç tedavisi. Antipsikotik olarak isimlendirilen ilaçlarla, hastalığın semptomlarını geçiren şahısların rahatsızlığı denetim altında tutulabilir. Bu ilaçlar halüsinasyonlar ve sanrıları aza indirmeye yardımcı olur, bireyin zihinlerini daha açık hale getirir. Bu ilaçlar, rahatsızlığın semptomlarına nazaran önerilir.
Diğer metot bilişsel davranışçı terapi. Hastanın sistemli olarak sıhhat danışmanıyla bağlantı halinde kalması gerekir. Bu durum kişinin fikir yapısını ve hareketlerini değiştirme sürecine olumlu yansır. Bu şekil yaklaşım şahıslarda kalıcı değişikliklere neden olabilir ve bireylerin, hastalığı daha düzgün yönetim ettiği gözlemlenmiştir. Bu tedavi yolunun ilaç tedavi tekniğinde sonuç vermeyen pek çok psikoz belirtisinde yararlı olduğu da gözlemlenmiştir.”
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
