Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog İpek Erol, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog İpek Erol, son periyotta artan okul temelli şiddet olaylarını kıymetlendirerek, ergenlik devrinin ruhsal dinamiklerine dikkat çekti.
Dürtü denetimindeki zayıflık saldırgan davranış riskini artırabiliyor
Ergenlikte hislerin ağır yaşandığını fakat bu hisleri düzenleme kapasitesinin şimdi tam gelişmediğini vurgulayan Klinik Psikolog İpek Erol, “Bu nedenle dürtü denetimindeki zayıflık, kimlik karmaşası, akran kümesi içinde kabul görme gereksinimi ve öfkeyi yönetememe, birtakım gençlerde saldırgan davranış riskini artırabiliyor. Lakin şunu bilhassa vurgulamak gerekir: Her öfkeli, her içe kapanık ya da her kimlik krizi yaşayan genç şiddete yönelmez; risk, çoğunlukla ferdi kırılganlıklarla aile, okul ve etraf şartlarının birleştiği noktada yükselir. Psikoloji literatüründe gençlerde şiddet davranışının temellerinde davranışı denetim edememe, ağır duygusal külfet, okula düşük bağlılık, aile içi çatışma ve şiddete maruz kalmak yatmaktadır.” dedi.
Bu cins atakların gerisinde birikimli bir ruhsal süreç var
Okul ataklarının gerisinde birçok vakit uzun vadeli bir ruhsal birikim olduğuna işaret eden İpek Erol, “Bu tip olayların gerisinde birden fazla vakit tek bir neden değil, birikimli bir ruhsal süreç vardır: dışlanmışlık hissi, küçük düşürülme algısı, öfkenin içeride büyümesi, ağır yalnızlık, değersizlik duygusu, intikam fantezileri, bazen de ‘beni nihayet görün’ isteği. Maksat fizikî ziyan vermekle birlikte güçsüzlük hissini aksine çevirmek ve etraf üzerinde mutlak denetim kurmak olabilmektedir.” sözlerini kullandı.
Psikotik süreçlerde gerçeklik algısı bozulabiliyor
Bazı hadiselerde daha ağır psikiyatrik tabloların da kelam konusu olabileceğini belirten İpek Erol, “Özellikle psikotik süreçlerde gerçeklik algısının bozulması, kişinin çevreyi olduğundan farklı algılamasına neden olabilir. Bu noktada davranış artık yalnızca öfke ya da dürtüsellikle değil, önemli bir algı ve fikir bozulmasıyla şekillenir. Tekrar de kıymetli bir ayrım var: her psikotik bozukluk ya da her psikiyatrik hastalık şiddetle bağlantılı değildir; lakin tedavi edilmemiş, fark edilmemiş ve ilerlemiş durumlarda risk artabilir. Bu nedenle erken psikiyatrik kıymetlendirme ve müdahale kritik değer taşır.” diye konuştu.
Erken ikaz işaretlerine dikkat
Aile ve öğretmenler için erken ihtar işaretlerinin kritik olduğunu vurgulayan İpek Erol, “Erken ihtar işaretleri genelde tek bir davranıştan değil, bir örüntüden anlaşılır. Örneğin okul muvaffakiyetinde ani düşüş, okula yabancılaşma, ağır öfke patlamaları, tehditkâr konuşmalar, intikam içerikli tabirler, silahlara çok ilgi, şiddeti romantize eden paylaşımlar, kendine ya da diğerine ziyan verme imaları, besbelli toplumsal çekilme, ağır bir aşağılanma ya da reddedilme sonrası davranış değişimi dikkatle izlenmelidir. Bilhassa ‘beni görecekler’, ‘hesabını soracağım’, ‘artık dayanmayacağım’ üzere cümleler katiyen küçümsenmemelidir.” dedi.
Risk, münasebet ve takip eksikliğinde büyür
İpek Erol, riskin en çok münasebet ve takip eksikliğinde arttığını belirterek, “Evde hislerin konuşulamadığı, hudutların ya çok gevşek ya çok sert olduğu, çocuğun görülmediği ya da yalnızca muvaffakiyet üzerinden kıymet gördüğü aile ortamları kırılganlığı artırabilir. Okul tarafında ise öğrenciyi sadece disiplin sıkıntısı olarak görmek, rehberlik servislerini kriz idaresi yerine evrak işine sıkıştırmak, öğretmenlerin risk sinyallerini tanıma konusunda gereğince desteklenmemesi ve kurumlar ortası yönlendirme zincirinin zayıf olması büyük açık yaratır.” diye konuştu.
Rehberlik servislerinin tek başına kâfi olmadığını vurgulayan İpek Erol, “Öğretmen, aile, okul idaresi, çocuk-ergen ruh sıhhati uzmanı ve gerektiğinde toplumsal hizmet üniteleri birlikte çalışmadığında erken fark etme bahtı azalır” dedi.
Gençler ağır duygusal baskı altında
Bugünün gençlerinin önemli bir duygusal yük taşıdığına dikkat çeken İpek Erol, “Yalnızlık, değersizlik hissi, daima karşılaştırılma, başarısızlık korkusu, dışlanma, gelecek tasası ve mana kaybı gençlerin en sık yaşadığı hisler ortasında. Dijital kültür bu yükü bazen hafifletmiyor, tam aksine görünür olma baskısıyla artırıyor. Genç hem çok görünür olmak istiyor hem de gerçek bağlantılarda çok yalnız hissedebiliyor. Bu da bilhassa narsisistik incinme, utanç ve öfke döngüsünü güçlendirebiliyor.” tabirinde bulundu.
Medya lisanı belirleyici, fail değil tahlil öne çıkarılmalı
Önleme konusunda aile, okul ve medyanın birlikte hareket etmesi gerektiğini vurgulayan İpek Erol, “Aileler çocukla yalnızca kural konuşmamalı; utancı, öfkeyi, reddedilmeyi ve hayal kırıklığını nasıl yaşadığını da konuşmalı. Okullar sırf güvenlik kamerası mantığıyla değil, münasebet temelli güvenlik anlayışıyla hareket etmeli; riskli öğrenciyi damgalamadan izleyen, yönlendiren ve destekleyen takımlar kurmalı. Aileler ve okullar kadar medyanın da burada çok kritik bir rolü var. Medya, failin ismini, manzarasını ve kıssasını büyüten bir anlatı kurduğunda, istemeden de olsa bu kişiyi görünür hale getirir. Halbuki bu tıp hareketlerde kimi kırılgan gençler için en temel motivasyonlardan biri görülme, duyulma ve tesirli olma dileğidir. Failin ayrıntılı halde işlenmesi, onun nasıl yaptığına, ne yaşadığına ve nasıl gündem olduğuna odaklanılması, emsal duygusal süreçlerden geçen gençler için bir cins model oluşturabilir; yani ‘ben de bu türlü görünür olabilirim’ niyetini tetikleyebilir. Bu durum literatürde ‘taklit/bulaşma etkisi’ olarak tanımlanır ve bilhassa hassas periyotlarda risk oluşturur.” biçiminde konuştu.
Odağı failden toplumsal güzelleşmeye ve tedbire yollarına kaydırmak gerekiyor
Bu nedenle medyanın lisanının çok belirleyici olduğunu kaydeden İpek Erol, “Odağı failden mağdurlara, toplumsal güzelleşmeye ve tedbire yollarına kaydırmak gerekir. Olayın dramatik ayrıntılarını tekrar tekrar vermek yerine, erken ikaz işaretlerine, ruhsal dayanak yollarına ve tahlil tekliflerine yer vermek çok daha kollayıcıdır. Zira problem yalnızca bir olayı aktarmak değil, o bilginin toplumda nasıl bir tesir yaratacağını da gözetmektir.” dedi.
Dijital oyunlar tek başına açıklayıcı değil
Dijital oyunların tesirine ait değerlendirmede de bulunan İpek Erol, “Dijital oyunları tek başına neden üzere göstermek yanlışsız değil. Elde olan ispatlar, şiddet içerikli oyunların kimi gençlerde saldırgan his ve yansıları artırabileceğini, duyarsızlaşmaya katkı sunabileceğini söylüyor; lakin bu bulgular, tek başına oyun oynamanın bu türlü ağır ve gayeli hücumları açıkladığını göstermiyor. Asıl belirleyici olan; gencin ruhsal durumu, aile ortamı, maruz kaldığı şiddet, toplumsal dışlanma, öfke düzenleme kapasitesi ve en kritik olarak silaha erişim üzere etkenlerin birleşimidir.” biçiminde kelamlarını tamamladı.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
