ABD’nin İran bağlantısı nedeniyle yaptırım uyguladığı Çin menşeli petrol tankeri Rich Starry, bu hafta Hürmüz Boğazı’ndan ayrılmadan önce 10 günden fazla bir süre Basra Körfezi’ndeki kesin konumunu gizledi. Gemi, ABD Donanması’nın abluka uyguladığı bölgeye yakın Umman Körfezi’ne çıktığında ani bir U dönüşü yaparak çarşamba günü İran kıyılarına demir attı.
Hürmüz Boğazı’nda cesur manevralar uygulayan tankerler, ABD Başkanı Donald Trump’ın emriyle İran kıyılarını abluka altına alan ABD donanmasının izleme yöntemlerini etkisiz bıraktı. Gemi veri tabanı Equasis’e göre 11 yıllık tarihinde iki kez isim değiştiren Rich Starry, İran’ın petrol endüstrisine yönelik yaptırımlardan kaçınmasını sağlayan gizli filosunun bir parçası.
ABD DONANMASINDAN NASIL KAÇINDILAR
Wall Street Journal’ın (WSJ) haberine göre İran, Rusya ve Venezuela tarafından bir araya getirilen gemiler, tespit edilmekten kaçınmak için çeşitli yöntemler kullanıyor. Bunlar arasında geminin kimliğini ve konumunu yayınlayan transponder sistemlerini kapatarak “gizlenmek” ya da konumları hakkında yanlış bilgiler yayarak sinyalleri yanıltmak yer alıyor. İran gemileri ayrıca kargolarının kaynağını gizlemek için denizde bir gemiden diğerine petrol aktarıyor.
Nakliye analiz firması Lloyd’s List Intelligence’da kıdemli risk ve uyumluluk analisti olan Bridget Diakun, İran tankerlerinin ABD ablukasını etkisiz kıldığını vurgulayarak, “Tespit edilmekten kaçınma konusunda uzmanlar. Bunu yapan sadece bir veya iki gemi değil, birçoğu…” dedi.
ABD DONANMASINI ABLUKAYI SÜRDÜREBİLİR Mİ?
Bazı tankerlerin ablukayı aşmasına karşın İran ile ticaret yapan gemilerin çoğu limanlarda hapsolmuş durumda. Abluka, ABD’nin iddia ettiği gibi İran’ın ticaretini tamamen durdurmasa da deniz yollarının kullanımını büyük oranda engelliyor.
Öte yandan, Hürmüz Boğazı’nın karmaşık coğrafi yapısı ve İran’ın füze üstünlüğü nedeniyle uzun soluklu bir abluka ABD’nin askeri kaynaklarını zorlayabilir. Washington DC’deki Denizcilik Stratejisi Merkezi’nde görevli eski Deniz Kuvvetleri subayı Steven Wills, ABD donanmasının uzun süre boğazı tutamayabileceğini ifade ederek, “Ablukaya kaç gemi katılacak? Donanmanın buna yetecek kadar gemisi, uçağı, ekipmanı var mı?” dedi.
ABD’NİN ABLUKA STRATEJİSİ
ABD güçleri pazartesi günü İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm gemilere abluka uygulamaya başladı. ABD’nin iddiasına göre abluka, İran’ı kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı küresel denizciliğe yeniden açmaya ve “geçiş ücretini düşürmeye” zorlamayı amaçlıyor. ABD ordusu, yaptırım uygulanan tüm gemilerin peşine düşmediğini, sadece İran limanlarından ayrılan gemileri hedef aldığını söylüyor.
Rich Starry, İran ürünleri taşıdığı gerekçesiyle ABD Hazine Bakanlığı tarafından yaptırım uygulanan bir gemi olarak, hangi gemilerin İran’dan mal taşıdığını belirlemenin karmaşıklığını gösteriyor. Denizcilik veri firması Kpler’e göre, gemi geçen hafta Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) kıyılarından sinyal gönderiyordu. Lloyd’s List analistleri, sinyalin sahte bir iz olduğunu tespit etti.
ABD donanmasında eski üst düzey yetkili ve şu anda Hudson Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Bryan Clark, gemilerin ablukaya rağmen boğazı kullanmasına ilişkin, “Bence sınırları zorlamaya çalışıyorlar. ABD gerçekten de bu konuda her şeyi göze alacak mı?” yorumunu yaptı.
ABLUKANIN İLK GÜNLERİ HAREKETLİ GEÇTİ
Çarşamba günü bölgedeki ABD güçlerini denetleyen CENTCOM, ablukanın ilk 48 saatinde hiçbir geminin ablukadan geçemediğini açıkladı. CENTCOM’a göre 9 gemi ABD güçlerinin yönlendirmesine uyarak rotalarını değiştirdi ve Umman Körfezi’ndeki bir İran limanına yeniden girdi.
Lloyd’s’a göre salı günü boğazdan en az 10 gemi geçti. Denizcilik analistlerine göre bu gemilerden bazılarında gizli filo faaliyetlerinin belirtileri vardı. Panama bayraklı Manali adlı dökme yük gemisi pazartesi günü Körfez’den ayrılarak varış noktasını BAE’deki bir liman olarak gösterdi. Diakun’a göre geminin konumunu gizleme geçmişi vardı ve bu nedenle gizli filonun bir parçası olarak sınıflandırıldı.
Londra’daki Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü’nden Kevin Rowlands, ABD’nin gemi sinyallerini uydu ve devriye uçaklarından alınan görüntülerle birleştirerek bir geminin İran limanından çıkıp çıkmadığını hızlıca tespit edebileceğini söyledi. Rowlands, en büyük sorunun ABD Donanmasının ele geçirdiği gemilere nerede refakat edeceği olduğunu da ekledi.
İran, görüşmelerin yeniden başlaması beklenirken ABD ve İsrail’e yönelik saldırılarını durdurdu. Buna karşın, İranlı yetkililer ABD donanmasını hedef almaya hazır olduklarını da belirtti. Savaşın yeniden başlaması halinde, İran ve ABD arasındaki çatışmaların merkezi Hürmüz Boğazı ile Arap Denizi ve Umman Denizi olabilir. İran, ablukadan önce boğazdan günde en az 1,5 milyon varil petrol ihraç ediyordu.
